Dişi kurtarmak: kanal tedavisi mi, çekim mi?

Bir diş şiddetli ağrıdığında pek çok kişinin aklına önce çekim gelir, çünkü bu daha hızlı ve kolay bir çözüm gibi görünür. Oysa kök sağlamsa ve diş yeniden onarılabiliyorsa “kanal tedavisi mi, çekim mi?” sorusunun yanıtı çoğu zaman kanal tedavisidir. Böylece kendi dişinizi korursunuz; çekimden sonra ise oluşan boşluğun sıklıkla köprü, implant ya da protezle doldurulması gerekir. Kararı dişin, kökün ve kemiğin durumu ile sizin istekleriniz belirler.

Kanal tedavisi nedir, siniri alınan diş ağızda kalabilir mi?

Dişin içinde, günlük dilde “sinir” dediğimiz yumuşak bir doku bulunur: pulpa, yani diş özü. Derin bir çürük, bir çatlak, bir darbe ya da sızdıran bir dolgu nedeniyle pulpa iltihaplanabilir veya enfekte olabilir. Bakteriler daha sonra kök ucunu çevreleyen kemiğe ulaşabilir.

Kanal tedavisinde iltihaplı ya da enfekte pulpa çıkarılır. Kanallar temizlenir, dezenfekte edilir ve bakterilerin yeniden girmemesi için doldurularak kapatılır. Ardından dişe bir dolgu ya da kaplama (kron) yapılır. Halk arasında buna “sinir alma” ya da “dişin sinirini aldırmak” denir; bazıları “sinir öldürme” de der.

Gelişimini tamamlamış bir diş, pulpası olmadan da ağızda kalabilir. Amerikan Endodontistler Derneği (AAE) bunu, kökü saran dokuların dişi beslemeye devam etmesiyle açıklar. Bu yüzden siniri ölmüş, yani “ölü diş” denen bir diş her zaman çekilmek zorunda değildir; ancak genellikle tedavi gerektirir.

Tedavinin adım adım nasıl yapıldığını kanal tedavisi sayfamızda anlatıyoruz.

Kanal tedavisi mi, çekim mi? Dişi tedavi etmek ne zaman daha iyidir?

Karar muayeneden, bazı testlerden ve röntgenden sonra verilir. Kanal tedavisi genellikle şu durumlarda uygun bir seçenektir:

• kök sağlamsa ve çatlak yoksa
• çürük temizlendikten sonra, gerekirse bir pivo (kök kanalına yerleştirilen destek) yardımıyla dolgu ya da kaplama yapılabilecek kadar sağlam diş dokusu kalıyorsa
• kökün çevresinde yeterli sağlıklı kemik varsa ve diş sallanmıyorsa
• çiğnemek ya da gülüşünüzün görünümü için bu dişe ihtiyacınız varsa
• kalıcı dolgu ya da kaplama dâhil bütün seanslara gelebilecekseniz

Dişi korumak neden çoğu zaman daha iyi bir seçimdir?

Çekimin kendisi kısa sürer ve ilk aşamada daha az masraflıdır. Ancak oluşan boşluğun çoğu zaman doldurulması gerekir. Eksik dişi yerine koymak ise ek seanslar gerektirir ve genellikle, uygun bir dolgu ya da kaplamayla tamamlanan kanal tedavisinden daha masraflıdır (AAE, Cleveland Clinic):

• Köprü. Klasik köprüde, köprüyü taşıyacak komşu dişler kesilerek küçültülür; kaldırılan diş dokusu geri gelmez. Çekimden sonra köprü genellikle diş eti ve kemik iyileştikten, yani birkaç ay sonra yapılır.
• İmplant. Cerrahi bir işlem gerektirir; üzerine kaplama yapılmadan önce genellikle üç ila altı aylık bir iyileşme süresi beklenir.
• Kısmi protez (takma diş). Çıkarılıp takılabilen bir çözümdür; pek çok kişi bunu sabit bir çözüm kadar rahat bulmaz.
• Dişin yerini boş bırakmak. Komşu dişler zamanla boşluğa doğru kayabilir.

Çekim ne zaman daha doğru bir karar olur?

“Dişi kurtarmak”, her dişin korunabileceği ya da korunması gerektiği anlamına gelmez. Çekim genellikle şu durumlarda önerilir:

• diş, diş etinin çok altına kadar kırılmışsa ya da kökte boylamasına (dikey) bir çatlak varsa
• çürük, dişi üzerine dolgu ya da kaplama yapılamayacak kadar yıkmışsa
• kökün çevresinde, örneğin ilerlemiş diş eti hastalığı nedeniyle, yeterli kemik kalmamışsa
• enfeksiyon, kanal tedavisi yenilendikten sonra da geri geliyorsa ve diğer seçenekler uygun değilse

Karar aynı zamanda kişiseldir: Her seçeneğin avantajlarını, risklerini ve maliyetini öğrendikten sonra çekimi de seçebilirsiniz. Yeter ki bu karar korkuyla ya da aceleyle değil, bilinçli olarak verilsin. Çekimle ilgili ayrıntıları diş çekimi ve yirmilik diş çekimi sayfamızda okuyabilirsiniz.

Kanal tedavili diş neden yeniden ağrır? Yenileme, pivo ve kaplama

Kanal tedavisi yapılmış bir diş yeniden ağrıyorsa ya da röntgende enfeksiyon belirtisi görülüyorsa, bu dişin mutlaka çekilmesi gerektiği anlamına gelmez. Nedeni ilk tedavide bulunamamış bir kanal, sızdıran ya da geç yapılmış bir dolgu veya kaplama, yeni bir çürük ya da bir çatlak olabilir (AAE).

Bu durumda seçenekler şunlardır:

• Kanal tedavisinin yenilenmesi (retreatment). Eski kanal dolgusu çıkarılır; kanallar yeniden temizlenir, dezenfekte edilir ve doldurulur.
• Kök ucu ameliyatı (apikal rezeksiyon). Enfeksiyon tedaviden sonra da sürüyorsa uygulanabilir.
• Çekim. Diş başka bir şekilde korunamıyorsa bu seçeneğe başvurulur.

Kökü sağlıklı ama çok hasar görmüş bir diş, geriye yeterince sağlam diş dokusu kaldıysa, bazen kanala yerleştirilen bir pivo ve üzerine yapılan bir kaplamayla onarılabilir.

Araştırmalar kanal tedavili dişler hakkında ne gösteriyor?

Hiçbir tedavi sonsuza kadar sürmez. Çalışmaları bir araya getiren sistematik bir derlemeye göre, kanal tedavisi yapılan dişlerin %86 ila %93’ü tedaviden 2 ila 10 yıl sonra hâlâ ağızdaydı. İngiltere’de, tedavileri endodonti (kanal tedavisi) alanında lisansüstü eğitim gören diş hekimlerinin yaptığı büyük bir çalışmada ise dişlerin yaklaşık %95’i, ilk tedaviden ya da tedavinin yenilenmesinden 4 yıl sonra hâlâ yerindeydi (Ng ve arkadaşları, 2011).

Bunlar ortalamalardır, belirli bir diş için verilmiş bir söz değildir. Derlemeye göre şu dişlerin ağızda kalma olasılığı daha yüksekti:

• tedaviden sonra kaplama yapılan dişler
• iki yanında da komşu dişi olan dişler
• köprü ayağı ya da hareketli protez dayanağı olarak kullanılmayan dişler
• büyük azı dişi olmayan dişler

İngiltere’deki çalışmada şeker hastalığı (diyabet) olan ya da uzun süreli kortizon (kortikosteroid) tedavisi gören kişilerde diş kaybı daha sık görüldü. Bu nedenle hangi hastalıklarınız olduğunu ve hangi ilaçları kullandığınızı diş hekiminize söyleyin.

Kanal tedavili bir diş de yeniden çürüyebilir. Düzenli fırçalama ve diş aralarının temizlenmesi yeni çürüklerin önlenmesine, kontroller de bunların zamanında fark edilmesine yardımcı olur.

Kanal tedavisi hakkında doğru bilinen yanlışlar

Ne zaman diş hekimine gitmelisiniz?

Şunlardan birini fark ederseniz muayene için randevu alın:

• ısırırken ya da çiğnerken şiddetli ağrı
• sıcak ya da soğuk bir şey yiyip içtikten sonra da geçmeyen hassasiyet
• diş etinde sivilceye benzeyen küçük, irinli bir kabarcık (fistül) ya da şişlik
• rengi koyulaşmış bir diş
• çeneye, yüze ya da komşu dişlere yayılan ağrı
• kırık bir diş ya da düşmüş bir dolgu
• kanal tedavisinden sonra artan ya da bir haftadan uzun süren ağrı

Beklemek çoğu zaman sorunu büyütür ve diş bazen artık kurtarılamaz hâle gelir. Şiddetli ağrı ya da kırık diş için, çalışma saatleri içinde ve boş bir randevu saati varsa aynı gün randevu isteyebilirsiniz. Çalışma saatleri dışında kamu sağlık kuruluşlarındaki nöbetçi diş hekimliği hizmetine başvurun. Diş hekimine gidene kadar neler yapabileceğinizi Diş ağrısına ne iyi gelir? yazımızda okuyabilirsiniz.

“Save the tooth”: muayenehanemizde ne anlama geliyor?

“Save the tooth” (“Dişi kurtar”), Üsküp’teki (Skopje) Dr. Milanovski diş muayenehanesinin mottosudur. Muayenehanenin kendi tanıtım metninde de önceliğin mevcut doğal dişleri kurtarmak olduğu belirtilir.

Uygulamada, çekimden söz etmeden önce dişin korunup korunamayacağını ve bunun sizin için uygun olup olmadığını değerlendiririz. Dr. Kiril Milanovski seçenekleri, bunların avantajlarını ve sınırlarını size açıklar; kararı siz verirsiniz. Bir diş kurtarılamıyorsa bunu açıkça söyleriz.

Muayenehanenin sosyal medya hesaplarında şu tedavilerden örnekler yer alır: kanal tedavisi ve kanal tedavisinin yenilenmesi, enfekte (gangrenli) köklerin tedavisi, zayıflamış dişlerin titanyum pivo ve metal destekli porselen (metal-seramik) kaplamayla onarılması.

Kanal tedavisi hakkında sık sorulan sorular

Dişinizin kurtarılıp kurtarılamayacağından emin değilseniz muayene için randevu alın. Muayeneden sonra seçenekleri ve risklerini öğrenirsiniz; fiyat da siz karar vermeden önce yazılı bir tedavi planında belirtilir.