Ta shpëtojmë dhëmbin: heqja e nervit të dhëmbit apo nxjerrja?

Kur një dhëmb dhemb fort, shumë njerëz mendojnë së pari për nxjerrjen e tij, sepse duket më e shpejtë dhe më e thjeshtë. Por nëse rrënja është e shëndoshë dhe dhëmbi mund të rindërtohet, zakonisht ia vlen më shumë heqja e nervit të dhëmbit, pra trajtimi i kanalit: e mbani dhëmbin tuaj, ndërsa pas nxjerrjes shpesh nevojitet zëvendësim me urë, implant ose protezë. Vendimi varet nga gjendja e dhëmbit, e rrënjës dhe e kockës, si dhe nga dëshirat tuaja.

Çfarë është heqja e nervit të dhëmbit dhe a mund të mbetet dhëmbi pa nerv?

Brenda dhëmbit ndodhet pulpa, një ind i butë që zakonisht e quajmë „nerv“. Pulpa mund të inflamohet ose të infektohet nga një karies i thellë, një krisje, një goditje ose një mbushje që nuk izolon mirë. Bakteret pastaj mund të arrijnë deri te kocka rreth majës së rrënjës.

Si hiqet nervi i dhëmbit? Gjatë trajtimit të kanalit, pulpa e inflamuar ose e infektuar hiqet, ndërsa kanalet pastrohen, dezinfektohen dhe mbyllen, që bakteret të mos depërtojnë sërish. Pastaj dhëmbit i vendoset një mbushje ose një kurorë (kapsollë). Në gjuhën e përditshme kjo quhet „heqja e nervit“, ndërsa disa thonë edhe „mbytja e nervit“ ose „devitalizimi i dhëmbit“.

Një dhëmb plotësisht i zhvilluar mund të funksionojë edhe pa pulpë, sepse e ushqejnë indet rreth rrënjës, siç shpjegon Shoqata Amerikane e Endodontëve (AAE). Prandaj edhe një dhëmb me nerv të vdekur, i ashtuquajturi „dhëmb i vdekur“, nuk ka pse të nxirret automatikisht, edhe pse zakonisht ka nevojë për trajtim.

Trajtimi hap pas hapi përshkruhet në faqen Trajtimi i kanalit të dhëmbit (heqja e nervit).

Kur hiqet nervi i dhëmbit, e jo vetë dhëmbi

Vendimi merret pas kontrollit, testeve dhe rëntgenit. Trajtimi i kanalit zakonisht ka kuptim kur:

• rrënja është e padëmtuar dhe pa krisje
• pas pastrimit mbetet mjaft ind i shëndoshë i dhëmbit për një mbushje ose kurorë, sipas nevojës me kunj në kanal
• rreth rrënjës ka mjaft kockë të shëndoshë dhe dhëmbi nuk luan
• dhëmbi ju nevojitet për përtypje ose për pamjen e buzëqeshjes
• mund të vini në të gjitha vizitat, edhe për rindërtimin përfundimtar

Pse zakonisht ia vlen ta ruani dhëmbin

Vetë nxjerrja e dhëmbit zgjat pak dhe në fillim kushton më pak. Por hapësira që mbetet duhet shpesh plotësuar, ndërsa zëvendësimi kërkon vizita shtesë dhe zakonisht kushton më shumë se trajtimi i kanalit me rindërtimin e duhur (AAE, Cleveland Clinic):

• Ura dentare. Te ura klasike, dhëmbët fqinjë limohen që ta mbajnë urën. Indi i hequr nuk rikthehet më. Pas nxjerrjes, ura zakonisht bëhet pas disa muajsh, pasi të shërohen mishrat e dhëmbëve dhe kocka.
• Implanti. Kërkon ndërhyrje kirurgjikale dhe zakonisht 3–6 muaj shërim para se të vendoset kurora.
• Proteza e pjesshme (parciale). Zgjidhje e lëvizshme, që shumë njerëz e ndiejnë më pak të rehatshme se një punim fiks.
• Pa zëvendësim. Dhëmbët fqinjë me kohë mund të zhvendosen drejt boshllëkut.

Kur heqja e dhëmbit është vendimi i duhur

„Ta shpëtojmë dhëmbin“ nuk do të thotë se çdo dhëmb mund ose duhet të ruhet. Nxjerrja zakonisht rekomandohet kur:

• dhëmbi është thyer thellë nën mishrat e dhëmbëve ose rrënja është krisur për së gjati
• kariesi e ka shkatërruar dhëmbin aq shumë sa nuk ka mbetur ku të mbështetet mbushja ose kurora
• rreth rrënjës nuk ka kockë të mjaftueshme, për shembull për shkak të periodontitit të avancuar (parodontozës)
• infeksioni rikthehet edhe pas ritrajtimit dhe mundësitë e tjera nuk janë të përshtatshme

Vendimi është edhe personal. Pasi t’i dëgjoni përparësitë, rreziqet dhe kostot e secilës mundësi, mund të zgjidhni edhe nxjerrjen, por me dijeni të plotë, jo nga frika ose me nxitim. Më shumë për heqjen e dhëmbit dhe të dhëmbit të pjekurisë.

Kur dhëmbi me nerv të hequr dhemb përsëri: ritrajtimi, kunji dhe kurora

Nëse një dhëmb i mbushur, të cilit i është hequr nervi, ju dhemb përsëri ose rëntgeni tregon infeksion, kjo nuk do të thotë automatikisht nxjerrje. Shkaku mund të jetë një kanal i pazbuluar, një mbushje ose kurorë që nuk izolon mirë ose që është vendosur me vonesë, një karies i ri ose një krisje (AAE).

Atëherë mundësitë janë:

• Ritrajtimi i kanaleve (trajtimi i përsëritur). Mbushja e vjetër e kanaleve hiqet, ndërsa kanalet pastrohen, dezinfektohen dhe mbushen sërish.
• Ndërhyrja kirurgjikale në majën e rrënjës (apikotomia), kur infeksioni mbetet edhe pas trajtimit.
• Nxjerrja, nëse dhëmbi nuk mund të ruhet ndryshe.

Një dhëmb shumë i dëmtuar, por me rrënjë të shëndoshë, ndonjëherë mund të rindërtohet me kunj në kanal dhe kurorë, nëse nga dhëmbi ka mbetur mjaft ind i fortë.

Çfarë tregojnë studimet për dhëmbët me kanale të trajtuara

Asnjë trajtim nuk zgjat përgjithmonë. Sipas një rishikimi sistematik të studimeve, 86–93% e dhëmbëve të trajtuar ishin ende në gojë 2–10 vjet pas trajtimit. Në një studim të madh britanik, ku trajtimet i bënin dentistë në studime pasuniversitare të endodoncisë, rreth 95% e dhëmbëve ishin ende në gojë 4 vjet pas trajtimit të parë ose ritrajtimit (Ng dhe bashkautorët, 2011).

Këto janë mesatare, jo premtim për një dhëmb të caktuar. Sipas rishikimit, dhëmbët mbeten më shpesh në gojë kur:

• pas trajtimit marrin kurorë
• kanë dhëmbë fqinjë në të dyja anët
• nuk shërbejnë si mbajtës për urë ose për protezë të lëvizshme
• nuk janë dhëmballë

Në studimin britanik, dhëmbët humbnin më shpesh te njerëzit me diabet ose në terapi afatgjatë me kortikosteroide. Prandaj tregojini dentistit cilat sëmundje keni dhe cilat barna merrni.

Ndihmojnë edhe larja e rregullt e dhëmbëve, pastrimi i hapësirave mes tyre dhe kontrollet, që një karies i ri të vërehet në kohë.

Mite dhe fakte për heqjen e nervit

Kur duhet të shkoni te dentisti

Caktoni një kontroll nëse vini re:

• dhimbje të fortë kur kafshoni ose përtypni
• ndjeshmëri ndaj të nxehtit ose të ftohtit që vazhdon edhe pasi të largohet shkaku
• një fshikëz të vogël me qelb (fistulë) ose ënjtje në mishrat e dhëmbëve
• një dhëmb që është errësuar
• dhimbje që përhapet drejt nofullës, fytyrës ose dhëmbëve fqinjë
• dhëmb të thyer ose mbushje që ka rënë
• dhimbje pas trajtimit të kanalit që shtohet ose zgjat më shumë se një javë

Nëse e shtyni vizitën, problemi shpesh ndërlikohet dhe ndonjëherë dhëmbi nuk mund të shpëtohet më. Për dhimbje të fortë ose dhëmb të thyer, kërkoni një termin po atë ditë gjatë orarit të punës, nëse ka vend të lirë. Jashtë orarit të punës, drejtohuni te shërbimi stomatologjik kujdestar në institucionet shëndetësore publike. Deri atëherë, ndiqni këshillat te Dhimbje dhëmbi: çfarë të bëni.

„Save the tooth“: çfarë do të thotë kjo në ordinancën tonë

„Save the tooth“ (ta shpëtojmë dhëmbin) është motoja e ordinancës Dr. Milanovski. Në përshkrimin e saj thuhet se në radhë të parë vjen shpëtimi i dhëmbëve natyralë ekzistues.

Në praktikë, para se të flitet për nxjerrje, kontrollojmë nëse dhëmbi mund të ruhet dhe nëse kjo ka kuptim për ju. Dr. Kiril Milanovski jua shpjegon mundësitë, përparësitë dhe kufizimet e tyre, ndërsa vendimin e merrni ju. Kur dhëmbi nuk mund të shpëtohet, jua themi hapur.

Në profilet e saj, ordinanca paraqet trajtime dhe ritrajtime të kanaleve, trajtimin e rrënjëve të infektuara (gangrenë e rrënjës) dhe rindërtimin e dhëmbëve të dobësuar me kunj titani dhe kurorë metal-porcelani.

Pyetje të shpeshta për heqjen e nervit

Nuk jeni të sigurt nëse dhëmbi juaj mund të shpëtohet? Rezervoni një termin për kontroll. Pas kontrollit do t’i dini mundësitë dhe rreziqet, ndërsa çmimin e merrni në një plan me shkrim, para se të vendosni.