Larja e dhëmbëve si duhet dhe pastrimi mes tyre: udhëzues për çdo ditë

Larja e dhëmbëve si duhet nuk kërkon produkte të shtrenjta, por disa zakone të thjeshta: t’i lani dhëmbët me kujdes dy herë në ditë, me pastë që përmban fluor, dhe një herë në ditë të pastroni hapësirat mes tyre, ku furça nuk arrin mirë.

Larja e dhëmbëve: rutina e përditshme shkurtimisht

Këto janë rregullat kryesore për larjen e përditshme të dhëmbëve sipas NHS-it, shërbimit shëndetësor publik britanik, dhe Federatës Evropiane të Periodontologjisë (EFP):

• Lani dhëmbët dy herë në ditë, nga rreth dy minuta. Njërën herë lajini në mbrëmje, pak para se të flini.
• Të rriturit le të përdorin pastë dhëmbësh me të paktën 1350 ppm fluor. Shifra shënohet në paketim.
• Pas larjes pështyni pastën, por mos e shpëlani gojën me ujë.
• Një herë në ditë pastroni mes dhëmbëve me furçëza ndërdhëmbore ose me fill dentar.
• Ndërrojeni furçën e dhëmbëve çdo tre deri në katër muaj, ose më shpejt nëse qimet janë hapur, siç këshillon Shoqata Dentare Amerikane (ADA).
• Pakësoni ushqimet dhe pijet e ëmbla.

Si t’i lajmë dhëmbët saktë, hap pas hapi

1. Furçë me kokë të vogël. Zgjidhni një furçë me kokë të vogël dhe me qime të buta ose mesatare, që të arrini edhe te dhëmbët e pasmë.
2. Këndi drejt mishrave. Mbajeni furçën në një kënd prej rreth 45 gradësh, me qimet të drejtuara nga vija e mishrave. Aty mblidhet lehtë pllaka, shtresa e butë e baktereve mbi dhëmbë.
3. Lëvizje të shkurtra e të buta. Bëni lëvizje të shkurtra para-prapa, sa gjerësia e një dhëmbi. Mos e shtypni furçën fort: pllaka është e butë dhe hiqet pa forcë.
4. Çdo sipërfaqe. Pastroni anën e jashtme dhe të brendshme të çdo dhëmbi, si dhe sipërfaqet përtypëse. Anën e brendshme të dhëmbëve të përparmë pastrojeni me furçën në pozicion vertikal, me disa lëvizje lart-poshtë.
5. I njëjti rend çdo herë. Ndiqni gjithmonë të njëjtin rend, për shembull në nofullën e sipërme nga e djathta në të majtë, pastaj në atë të poshtme, që të mos ju shpëtojë asnjë dhëmb. Dy minuta do të thotë rreth 30 sekonda për secilën nga katër pjesët e gojës.
6. Pështyni, mos shpëlani. Fluori që mbetet në dhëmbë vazhdon t’i mbrojë, ndërsa shpëlarja me ujë e largon.

Kjo njihet si teknika Bass. Sipas EFP-së, ajo rekomandohet më shpesh si për mishrat e shëndetshëm, ashtu edhe te periodontiti (parodontoza). Nëse mishrat ju janë tërhequr, dentisti mund t’ju sugjerojë një teknikë tjetër. Këndin dhe lëvizjet i përshkruan edhe ADA.

Kur duhet të prisni para se t’i lani dhëmbët

Ushqimet dhe pijet acide e zbutin përkohësisht smaltin, shtresën e fortë të jashtme të dhëmbit. Prandaj larja menjëherë pas tyre mund të heqë grimca të vogla smalti.

Pasi të keni pirë lëngje frutash, pije të gazuara (edhe ato pa sheqer) apo verë, ose pasi të keni ngrënë agrume, prisni të paktën një orë para se t’i lani dhëmbët, siç këshillon fondacioni britanik Oral Health Foundation.

Furça e dhëmbëve: e zakonshme apo elektrike?

Sipas NHS-it, nuk ka rëndësi nëse përdorni furçë të zakonshme (manuale) apo elektrike. Më e rëndësishme është t’i pastroni mirë të gjitha sipërfaqet e dhëmbëve.

Një rishikim sistematik i Cochrane nga viti 2014 (56 studime) tregoi se, pas më shumë se tre muajsh përdorimi, furça elektrike e pakëson pllakën për rreth 21% dhe inflamacionin e mishrave për rreth 11%, krahasuar me furçën e zakonshme. Megjithatë, autorët vënë në dukje se nuk është e qartë sa rëndësi ka kjo në afat të gjatë.

Pasta e dhëmbëve me fluor: cilën të zgjidhni?

Gjëja kryesore është që pasta të përmbajë fluor, i cili i mbron dhëmbët nga kariesi (prishja e dhëmbëve). Për të rriturit NHS rekomandon të paktën 1350 ppm.

Nëse keni rrezik më të lartë për karies, dentisti mund t’ju rekomandojë një pastë me përqendrim më të lartë fluori.

Pasta dhe larja e dhëmbëve te fëmijët

Sipas NHS-it, edhe fëmijët mund të përdorin pastën e zakonshme të familjes, me 1350–1500 ppm fluor. Fëmijët që nuk kanë karies mund të përdorin edhe pastë për fëmijë me më pak fluor, por kontrolloni që të ketë të paktën 1000 ppm fluor.

Deri në moshën tre vjeç vendosni vetëm një gjurmë paste (një shtresë fare të hollë) me të paktën 1000 ppm fluor, ndërsa nga tre deri në gjashtë vjeç një sasi sa një kokërr bizele, me 1350–1500 ppm.

Ndihmojeni ose mbikëqyreni fëmijën kur i lan dhëmbët, të paktën deri në moshën shtatë vjeç, dhe kujdesuni që të mos e hajë pastën. Lexoni më shumë në artikullin për dhëmbët e qumështit dhe vizitën e parë të fëmijës te dentisti.

Pastrimi mes dhëmbëve: fill dentar apo furçëza ndërdhëmbore?

Furça pastron sipërfaqet që i shihni, por nuk hyn mirë në hapësirat e ngushta mes dhëmbëve. Prandaj pastrojini edhe ato një herë në ditë, mundësisht para larjes me furçë, siç këshillojnë NHS dhe EFP.

Furçëzat ndërdhëmbore, furça të vogla me dorezë që futen mes dhëmbëve, janë zgjedhja e parë kudo ku hyjnë. Shpesh nevojiten madhësi të ndryshme për hapësira të ndryshme. Furçëza duhet ta mbushë mirë hapësirën, por të futet pa forcë.

Filli dentar (peri dentar) përdoret aty ku hapësira është shumë e ngushtë për furçëzën.

Një rishikim sistematik i Cochrane nga viti 2019 (35 studime) tregoi se filli dentar, furçëzat ndërdhëmbore dhe irigatorët oralë (aparate që pastrojnë me rrymë uji), kur përdoren krahas larjes me furçë, mund ta pakësojnë inflamacionin e mishrave, furçëzat ndërdhëmbore ndoshta pak më shumë se filli. Megjithatë, siguria e provave është e ulët ose shumë e ulët, dhe ato vijnë kryesisht nga studime afatshkurtra.

Si përdoret filli dentar?

1. Këputni rreth 30–45 cm fill dhe mbështillini skajet rreth gishtave, që mes duarve të mbeten 3–4 cm fill i tendosur.
2. Futeni me kujdes mes dy dhëmbëve deri te vija e mishrave, pa lëvizje të vrullshme.
3. Përkulni fillin rreth njërit dhëmb në formën e shkronjës C dhe lëvizeni butë lart-poshtë disa herë.
4. Përsëriteni te dhëmbi fqinj, pastaj kaloni te hapësira tjetër me një pjesë të pastër të fillit.

Nëse deri tani nuk keni pastruar mes dhëmbëve, në ditët e para mund t’ju rrjedhë gjak nga mishrat. Zakonisht kjo është shenjë inflamacioni (gingiviti), jo arsye për të hequr dorë: me pastrim të rregullt e të butë, mishrat shpesh qetësohen brenda pak ditësh, siç shpjegon EFP.

A ju duhet shpëlarës goje?

Shpëlarësi i gojës (uji i gojës) nuk e zëvendëson furçën dhe pastrimin mes dhëmbëve, sepse nuk e heq pllakën. Mund të jetë një shtesë, por nuk është i domosdoshëm.

Nëse përdorni shpëlarës, zgjidhni një kohë tjetër të ditës, për shembull pas drekës, dhe jo menjëherë pas larjes së dhëmbëve, që të mos e largoni fluorin e pastës. Pasi të përdorni shpëlarës me fluor, mos hani dhe mos pini asgjë për 30 minuta.

Shpëlarësin me klorheksidinë përdoreni vetëm me rekomandim të dentistit dhe jo më gjatë se dy javë. Ai mund t’i njollosë dhëmbët dhe gjuhën dhe mund ta ndryshojë ndjesinë e shijes.

Gjakderdhja e mishrave nuk zgjidhet me shpëlarës, por me pastrim më të kujdesshëm dhe, nëse vazhdon, me një kontroll.

Gjuha, kurorat dhe protezat: kujdes shtesë

Nëse ju shqetëson era e keqe e gojës, një herë në ditë pastrojeni butë edhe gjuhën me një pastrues (kruajtëse) gjuhe, siç këshillon NHS. Era e keqe që nuk kalon është arsye për kontroll, jo për një shpëlarës më të fortë.

Pllaka mblidhet më lehtë rreth dhëmbëve të shtrembër ose të ngjeshur, si dhe rreth mbushjeve dhe kurorave (kapsollave). Në këto vende lani me kujdes të veçantë.

Protezat e dhëmbëve pastrojini çdo ditë dhe hiqini natën, përveç nëse dentisti ju ka këshilluar ndryshe.

Kur duhet të shkoni te dentisti?

As larja më e kujdesshme nuk i heq gurët e dhëmbëve, pra pllakën e ngurtësuar. Ata hiqen vetëm me pastrimin profesional të dhëmbëve. Gjatë kontrollit zbulohen edhe probleme që ende nuk dhembin.

Sa shpesh duhet të bëni kontroll varet nga rreziku juaj, prandaj këtë do t’jua rekomandojë dentisti. EFP këshillon kontroll të paktën një herë në vit.

Mos prisni deri në kontrollin e radhës, por caktoni një termin nëse:

• mishrat ju rrjedhin gjak, ju ënjten ose ju dhembin, dhe kjo nuk kalon pas disa ditësh pastrimi të rregullt e të butë;
• era e keqe e gojës nuk largohet as pas disa javësh kujdesi të mirë;
• ju dhemb ose ju luan një dhëmb;
• keni probleme me protezën.

Për mishrat lexoni më shumë te Gjakderdhja e mishrave dhe Trajtimi i mishrave të dhëmbëve. Nëse ju dhemb dhëmbi, shihni çfarë të bëni derisa të shkoni te dentisti dhe si të kërkoni një termin po atë ditë gjatë orarit të punës, kur ka vend të lirë.

Në kontroll mos ngurroni t’i kërkoni dentistit t’jua tregojë teknikën dhe madhësinë e duhur të furçëzave ndërdhëmbore. Nëse mbani tela në dhëmbë (aparat fiks) ose keni implante, pyesni edhe cilat mjete pastrimi janë të përshtatshme për ju.

Pyetje të shpeshta për larjen e dhëmbëve dhe pastrimin mes tyre

Nëse doni të shihni a i lani dhëmbët si duhet, ose mendoni se është koha për kontroll, rezervoni një termin.