Правилно четкање заби и чистење меѓу забите: водич за секој ден

За правилно четкање заби не ви се потребни скапи производи, туку неколку едноставни навики: темелно четкање со паста со флуор двапати дневно и чистење меѓу забите еднаш дневно, таму каде што четката не стигнува добро.

Правилно четкање заби: секојдневната рутина накратко

Ова се главните правила за секојдневно миење заби според NHS, британската јавна здравствена служба, и Европската федерација за пародонтологија (EFP):

• Четкајте ги забите двапати дневно, по околу две минути. Едното четкање нека биде навечер, непосредно пред спиење.
• Возрасните нека користат паста за заби со најмалку 1350 ppm флуор. Бројката е напишана на пакувањето.
• По четкањето исплукнете ја пастата, но не плакнете ја устата со вода.
• Еднаш дневно чистете меѓу забите со интердентални четкички или со конец за заби.
• Менувајте ја четката за заби на секои три до четири месеци, или порано ако влакната се рашират, како што советува Американската стоматолошка асоцијација (ADA).
• Намалете ги слатките јадења и пијалаците.

Како правилно се четкаат забите, чекор по чекор

1. Четка со мала глава. Изберете четка со мала глава и меки или средно тврди влакна, за да стигнете и до задните заби.
2. Агол кон непцето. Поставете ја четката под агол од околу 45 степени, со влакната насочени кон работ на непцето. Таму лесно се задржува плакот, мекиот слој бактерии на забите.
3. Кратки, нежни движења. Движете ја четката напред-назад со кратки потези, широки колку еден заб. Не притискајте силно: плакот е мек и се отстранува без сила.
4. Секоја површина. Исчистете ги надворешните и внатрешните површини на сите заби, како и површините за џвакање. Внатрешната страна на предните заби четкајте ја со четката поставена вертикално, со неколку движења горе-долу.
5. Ист редослед секој пат. Одете по ист ред, на пример од горната десна страна кон горната лева, па долу, за да не прескокнете ниту еден заб. Две минути значат по околу 30 секунди за секоја четвртина од устата.
6. Исплукнете, не плакнете. Флуорот што останува на забите продолжува да ги штити, а плакнењето со вода го отстранува.

Ова е таканаречената Басова техника. Според EFP, таа најчесто се препорачува и за здрави непца и кај пародонтопатија (пародонтитис). Ако непцата ви се повлечени, стоматологот може да ви предложи друга техника. Аголот и движењата ги опишува и ADA.

Кога да почекате со четкањето

Киселата храна и пијалаците привремено ја омекнуваат глеѓта, тврдиот надворешен слој на забот, па четкањето веднаш потоа може да однесе ситни делчиња од неа.

Затоа по овошни сокови, газирани пијалаци (и оние без шеќер), вино или цитрусно овошје почекајте најмалку еден час пред четкање, како што советува британската Oral Health Foundation.

Обична или електрична четка за заби?

Според NHS, не е важно дали користите обична или електрична четка. Поважно е темелно да ги исчистите сите површини на забите.

Систематскиот преглед на Cochrane од 2014 година (56 студии) покажал дека по повеќе од три месеци употреба електричната четка го намалува плакот за околу 21%, а воспалението на непцата за околу 11%, во споредба со обичната. Авторите, сепак, наведуваат дека не е јасно колку тоа значи на долг рок.

Која паста за заби да ја изберете?

Најважно е пастата да содржи флуор, кој ги штити забите од кариес. За возрасни NHS препорачува најмалку 1350 ppm.

Ако сте под поголем ризик од кариес, стоматологот може да ви препорача паста со повисока концентрација на флуор.

Паста и четкање кај децата

Според NHS, до третата година ставете само трага (тенок слој) паста со најмалку 1000 ppm флуор, а од третата до шестата година количина колку зрно грашок од паста со 1350–1500 ppm флуор.

Децата што немаат кариес можат да користат и детска паста со помалку флуор, но проверете дали има најмалку 1000 ppm.

Помагајте му на детето или надгледувајте го додека четка, барем до седмата година, и внимавајте да не ја јаде пастата. Повеќе прочитајте во написот за првиот преглед и негата на млечните заби.

Чистење меѓу забите: конец за заби или интердентални четкички?

Четката ги чисти површините што ги гледате, но не стигнува добро во тесните простори меѓу забите. Затоа исчистете ги и нив еднаш дневно, по можност пред четкањето, како што советуваат NHS и EFP.

Интерденталните четкички, мали четкички на рачка што се провлекуваат меѓу забите, се првиот избор секаде каде што можат да влезат. Често се потребни различни големини за различни простори. Четкичката треба да налегнува цврсто, но да влегува без сила.

Конецот за заби е за местата каде што просторот е претесен за четкичка.

Систематскиот преглед на Cochrane од 2019 година (35 студии) покажал дека конецот, интерденталните четкички и оралните иригатори (апарати што чистат со млаз вода), додадени на четкањето, можат да го намалат воспалението на непцата, а интерденталните четкички можеби нешто повеќе од конецот. Доказите, сепак, се со ниска или многу ниска сигурност и главно од кратки студии.

Како да користите конец за заби

1. Откинете околу 30–45 см конец и намотајте ги краевите околу прстите, така што меѓу рацете ќе останат 3–4 см затегнат конец.
2. Внимателно провлечете го меѓу два заба до работ на непцето, без нагли движења.
3. Обвиткајте го конецот околу едниот заб во облик на буквата С и нежно движете го горе-долу неколку пати.
4. Повторете на соседниот заб, па продолжете кон следниот простор со чист дел од конецот.

Ако досега не сте чистеле меѓу забите, непцата можат да крварат во првите денови. Тоа најчесто е знак на воспаление (гингивитис), а не причина да престанете: со редовно и нежно чистење непцата често се смируваат за неколку дена, според EFP.

Дали ви е потребна вода за уста?

Водата за уста не ги заменува четката и чистењето меѓу забите, бидејќи не го отстранува плакот. Може да биде додаток, но не е задолжителна.

Ако користите вода за уста, користете ја во друго време од денот, на пример по ручекот, а не веднаш по четкањето, за да не го измиете флуорот од пастата. По вода за уста со флуор не јадете и не пијте 30 минути.

Водата за уста со хлорхексидин користете ја само по совет од стоматолог и најмногу две недели. Таа може да ги обои забите и јазикот и да го промени вкусот.

Крварењето на непцата не се решава со вода за уста, туку со подобро чистење, а ако продолжи, со преглед.

Јазик, навлаки и протези: дополнителна нега

Ако ве мачи лош здив, еднаш дневно нежно исчистете го и јазикот со чистач (стругалка) за јазик, како што советува NHS. Упорниот лош здив е причина за преглед, а не за посилна вода за уста.

Плакот полесно се задржува околу искривени или збиени заби, како и околу пломби и навлаки (коронки). Таму четкајте особено внимателно.

Протезите (вештачките заби) чистете ги секој ден и вадете ги преку ноќ, освен ако стоматологот не ви советувал поинаку.

Кога да одите на стоматолог?

Ни најтемелното четкање не го отстранува забниот камен, односно стврднатиот плак. Тој се отстранува само со професионално чистење на забен камен. На прегледот се откриваат и проблеми што уште не болат.

Колку често да доаѓате на контрола зависи од вашиот ризик, па стоматологот ќе ви препорача рок. EFP советува преглед најмалку еднаш годишно.

Не чекајте ја редовната контрола и закажете преглед ако:

• непцата крварат, отекуваат или болат, а тоа не се смирува по неколку дена редовно и нежно чистење;
• лошиот здив не поминува и по неколку недели добра нега;
• ве боли заб или заб ви се клати;
• имате проблем со протезата.

Повеќе за непцата прочитајте во Крварење на непцата и Лекување на непца и пародонтопатија. Ако ве боли заб, видете што да правите до прегледот и како да побарате термин истиот ден во работното време, кога има слободен термин.

На контролниот преглед слободно замолете го стоматологот да ви ја покаже техниката и големината на интерденталните четкички што ви одговара. Ако носите брекети или имате импланти, прашајте и кои помагала за чистење се соодветни за вас.

Чести прашања за четкањето и чистењето меѓу забите

Ако сакате да проверите дали ги четкате забите правилно или е време за контрола, закажете термин.