Замена на стари пломби: кога е потребна, а кога не

Многу пломби издржуваат долги години, а секое менување одзема малку здрав заб. Затоа одлуката за замена на стари пломби се носи по преглед, според состојбата на пломбата, а не според нејзината возраст или боја.

Замена на стари пломби: знаци дека е време

Пломбите најчесто попуштаат на два начина: материјалот пука или на рабовите се јавува нов кариес (ADA). Стоматологот обично предлага замена кога ќе забележи:

• скршена или напукната пломба, или дел од неа што испаднал;
• процеп меѓу пломбата и забот, каде што се задржува храна;
• нов кариес под пломбата или на нејзиниот раб, кој понекогаш се гледа само на рендгенска снимка;
• истрошена пломба што веќе не го држи обликот на забот или допирот со соседниот заб;
• напукнат заб околу голема стара пломба.

Кога промената на стара пломба е ваш избор

Ако пломбата е здрава, но не ви се допаѓа како изгледа, на пример потемнета бела пломба на преден заб, промената е естетски избор, а не медицинска потреба. Разговарајте со стоматологот за можностите и за тоа колку здраво ткиво би се изгубило (Oral Health Foundation). За поголеми естетски промени прочитајте Фасети, бондинг или коронки: како да изберете?

Кога старата пломба е подобро да остане

Ако старата пломба е цела, нема процеп на рабовите и забот не ве боли, обично е доволно да се следи на редовните прегледи.

При секое менување се вади старата пломба, а со неа обично и малку здраво забно ткиво. Дупката станува поголема, а забот послаб. Непотребното дупчење може да го надразни и нервот во забот (Oral Health Foundation).

Тоа е во духот на „Save the tooth“ (да се спаси забот), мотото на ординацијата Д-р Милановски: на прво место е зачувувањето на природниот заб.

Поправка наместо целосна замена

Кога е оштетен само мал дел од пломбата, на пример окрнат раб, понекогаш е доволно тој дел да се надополни со нов композит, без да се вади целата пломба.

Според Светската стоматолошка федерација (FDI), доказите поддржуваат оштетените пломби да се поправаат наместо да се менуваат, кога тоа е клинички соодветно (FDI). Поправката зачувува повеќе од забот, но не е секогаш можна: ако кариесот под пломбата е поширок или пломбата е лабава, потребна е целосна замена.

Амалгамски (сребрени) пломби: дали треба да се извадат?

Амалгамот е материјал во сребрена боја, од жива врзана со сребро, калај и бакар. Амалгамските пломби во секојдневниот говор ги викаат и „црни пломби“.

Американската агенција за храна и лекови (FDA) и британската Oral Health Foundation се согласуваат: цела амалгамска пломба во добра состојба не треба да се вади само поради живата. Вадењето привремено ја зголемува изложеноста на пареа од жива и одзема здраво забно ткиво (FDA).

Според FDA, ниските количини пареа од жива генерално не се штетни за повеќето луѓе. Агенцијата сепак советува некои групи да избегнуваат нови амалгамски пломби кога е можно:

• бремени жени, жени што планираат бременост и жени што дојат;
• деца, особено под 6 години;
• луѓе со болести на нервниот систем (на пример мултиплекс склероза) или со намалена функција на бубрезите;
• луѓе со алергија на жива или на други состојки на амалгамот.

За нив FDA препорачува материјали без жива, како композит или гласјономерен цемент. Oral Health Foundation смета дека амалгамот не е значаен ризик за општата популација и советува постојната пломба да се менува само кога има потврдена алергија или јасна клиничка потреба (Oral Health Foundation).

Во Европската унија, од 1 јануари 2025 година амалгамот не смее да се користи за лекување, освен кога стоматологот смета дека е строго неопходен за пациентот (Европски парламент). Правилото се однесува на новите пломби и не бара вадење на постојните. Северна Македонија не е членка на ЕУ.

Со што се заменува старата пломба?

Изборот зависи од тоа колку од забот останало, каде се наоѓа и колку силно гризете. Материјалот го избирате заедно со стоматологот.

Белата (композитна) пломба се лепи за забот и се избира во нијанса блиска до бојата на вашите заби. Порано траела пократко од амалгамската, но современите материјали се многу поцврсти и во многу случаи траат приближно исто (Oral Health Foundation). Кај големи пломби на задните заби и при висок ризик од кариес сепак почесто попуштаат (ADA). Повеќе: Бели (композитни) пломби и бондинг.

Инлеј и онлеј се пломби што се изработуваат надвор од устата, обично во две посети. Се користат за дупки преголеми за обична пломба, кога коронка (навлака) сѐ уште не е потребна. Ако кариесот стигнал до нервот, прво е потребно лекување на канали (вадење нерв), а понекогаш забот не може да се зачува.

Како изгледа менувањето на пломба, чекор по чекор

1. Преглед и снимка. Се проверуваат пломбата и рабовите, по потреба и со рендгенска снимка.
2. Локална анестезија, ако е потребна. Делот што се лекува станува нечувствителен, а вие сте будни.
3. Отстранување на старата пломба и кариесот. Се отстранува само она што мора, а кај длабок кариес селективно, за да се заштити нервот.
4. Подготовка на забот. Забот се држи сув и се нанесува адхезив, лепило за новата пломба.
5. Нова пломба во слоеви. Композитот се нанесува во тенки слоеви што се стврднуваат со сино светло.
6. Загриз и полирање. Се проверува како се допираат забите, а пломбата се полира.

Една пломба обично се менува во една посета, а повеќе пломби во неколку термини. За белите пломби ординацијата Д-р Милановски користи нанохибриден композит 3M ESPE Filtek Z550.

Што да очекувате по менувањето

Не јадете додека трае дејството на анестезијата, за да не го каснете образот или јазикот. Блага чувствителност на ладно и топло е честа и обично поминува за една до две недели. Може да помогне парацетамол или ибупрофен, според упатството.

Ако загризот ви се чини висок, јавете се за мала корекција. По длабока пломба нервот понекогаш се воспалува, па може да биде потребно лекување на канали, а понекогаш и вадење на забот (Cleveland Clinic).

Колку чини замената на пломба?

Цената зависи од големината на пломбата и бројот на површини, местото на забот, материјалот, потребата од снимка и анестезија и бројот на заби. По прегледот добивате писмен план со можностите и цената, пред да започне третманот. Повеќе: Ценовник.

Ординацијата има договор со Фондот за здравствено осигурување (ФЗО), па осигурениците можат да го изберат д-р Кирил Милановски за свој избран стоматолог.

Колку трае новата пломба и како да ја сочувате

Ниедна пломба не трае засекогаш. Во истражување што го наведува Американската стоматолошка асоцијација (ADA), околу осум од десет бели пломби на задните заби сѐ уште биле во функција по 10 години (ADA). Колку ќе трае пломбата зависи од нејзината големина и место, загризот и навиките при џвакање, ризикот од кариес и грижата за забите (Oral Health Foundation).

• Четкајте ги забите двапати дневно со паста со флуор и чистете меѓу нив.
• Слатката храна и пијалаците со шеќер оставете ги за оброците, наместо да ги земате во текот на целиот ден.
• Не гризете нокти и моливи и не отворајте пакувања со забите.
• Ако стискате или шкрипите со забите, кажете му на стоматологот.
• Доаѓајте на редовни прегледи, каде што малите проблеми може да се откријат навреме.

Кога да одите на стоматолог

Закажете преглед ако забележите:

• пломба што се скршила, се олабавила или испаднала;
• остар раб или дупка што ја чувствувате со јазикот;
• болка при гризење или чувствителност на ладно и топло што не поминува;
• темна линија или пребојување околу пломбата.

Ако пломбата испаднала, не џвакајте на таа страна и закажете термин наскоро. За забоболка или скршена пломба, во работното време може да побарате термин истиот ден, кога има слободно место. Додека чекате, прочитајте што да правите при забоболка.

Чести прашања за замена на пломби

Не сте сигурни дали вашата стара пломба треба да се смени? Закажете преглед и заедно ќе ги разгледаме можностите.