Белење на заби: што делува, што е безбедно и колку трае

Не делува секое средство за белење на заби. Пастите „за бели заби“ главно ги отстрануваат површинските дамки, лентите од слободна продажба во ЕУ содржат многу малку пероксид, а за домашните рецепти нема докази. Природната боја ја менува гелот со пероксид, кој се користи по преглед кај стоматолог, во ординација или дома со фолии по мерка.

Зошто забите пожолтуваат?

Дамките може да бидат на забот или во него:

• Надворешни дамки. Се наоѓаат на површината на забот, а ги оставаат кафето, чајот, црвеното вино, колата, темното овошје и тутунот. Често се отстрануваат со професионално чистење на забен камен и полирање, без белење.
• Внатрешни дамки. Се наоѓаат во емајлот или во дентинот под него. Честа причина е возраста: со годините емајлот станува потенок и попроѕирен, па жолтеникавиот дентин повеќе се гледа.
• Други причини за внатрешно пребојување. Некои антибиотици (тетрациклини) или вишок флуор (флуороза) додека забите се развиваат, како и удар во забот, по кој нервот (пулпата) може да крвари или да одумре.

Белењето делува на внатрешните дамки, но не кај сите подеднакво. Жолтите заби обично реагираат добро, кафеавите нешто послабо, а сивите заби и пребојувањето од лекови или по удар може да посветлат само делумно, по подолг третман, или воопшто да не посветлат. Белите дамки обично реагираат послабо од кафеавите. Затоа точната нијанса не може однапред да се вети.

Како делува гелот за белење на заби

Гелот за белење на заби содржи водород пероксид или карбамид пероксид, кој се разградува и ослободува водород пероксид. Тој навлегува во емајлот и дентинот и ги разградува обоените молекули. Забот не се бруси и од него не се одзема ткиво.

Белењето ја менува само бојата на природните заби. Пломбите, навлаките (коронките), фасетите (ламинатите) и протезите ја задржуваат својата боја. Ако ги имате на предните заби, по белењето може да се разликуваат по боја.

Кои методи за белење на заби делуваат, а кои не

Белење во ординација

Стоматологот ги заштитува непцата со посебна бариера и на забите нанесува гел, кој понекогаш дополнително се осветлува со светлина или ласер (т.н. ласерско белење на заби). Според британската здравствена служба NHS, тоа обично е една посета од еден до два часа.

Белење на заби дома со фолии од стоматолог

Се изработуваат тенки фолии по мерка на вашите заби. Во нив ставате гел и ги носите според упатството, обично од една до шест недели. Според правилата на ЕУ, првото нанесување во секој циклус го прави стоматологот или се прави под негов непосреден надзор.

Двата пристапа може и да се комбинираат. Прегледот на Cochrane од 2018 година (71 студија, 3.780 возрасни) покажал дека белењето дома со гел ги посветлува забите повеќе од плацебо. Сепак, сигурноста на доказите е ниска до многу ниска, а ниту еден производ, концентрација или режим не се покажал јасно подобар од другите.

Ленти за белење на заби и гелови од слободна продажба

Според правилата на ЕУ, како што ги толкува Советот на европските стоматолози, производите во слободна продажба смеат да содржат најмногу 0,1% водород пероксид. Геловите со повеќе од 0,1%, а најмногу 6%, им се продаваат само на стоматолози, а над 6% не се дозволени за естетско белење.

Пасти „за бели заби“, активен јаглен и домашни рецепти

Пастите за белење главно содржат ситни абразивни честички, кои со триење ги отстрануваат површинските дамки. Забите може да изгледаат почисто, но природната боја не се менува.

За популарните домашни методи нема докази дека ги белат забите, а некои може да штетат, наведува Американското стоматолошко здружение (ADA):

• Активен јаглен: нема докази дека ја менува бојата, а во студии бил доволно абразивен да го истроши емајлот.
• Сода бикарбона со јагоди: во студија не довела до мерливо белење.
• Плакнење со масло: не покажало белење.

Козметички салони и комплети од интернет

NHS предупредува дека белењето во салони и производите од непроверени продавачи не делуваат толку добро и може да ги оштетат забите и непцата. Британската фондација Oral Health Foundation пренесува и случаи на трајни оштетувања по такви третмани.

Дали белењето на заби е безбедно?

Кога белењето го води стоматолог по преглед, а гелот се користи според упатството, студиите најчесто покажуваат благи и привремени несакани ефекти, иако доказите не се многу сигурни:

• Осетливост на забите на студено или слатко. Ова е најчестиот несакан ефект: блага до умерена, привремена осетливост се јавува кај до околу две третини од луѓето што ги белат забите со фолии. Може да почне уште во првите денови и обично се смирува неколку дена по завршувањето на белењето.
• Иритација на непцата, како печење или бели дамки, ако гелот го допре непцето. Обично минува.
• Промени на емајлот. Белењето може да ја промени грапавоста на површината на емајлот, а композитот и керамиката некое време може послабо да се врзуваат за забот. Затоа новите бели пломби или бондинг се прават подоцна.

Повеќе не значи подобро. Посилниот гел почесто предизвикува осетливост, а не мора да даде посветли заби. Користете го гелот онолку колку што ви препорачал стоматологот: прекумерната употреба може да ги оштети емајлот и непцата.

Според систематски преглед од 2022 година, на кој се повикува ADA, се чини дека производите за белење со водород пероксид не предизвикуваат рак на слузокожата на устата.

Кога е подобро да почекате

• ако сте помлади од 18 години: во ЕУ професионалните гелови за белење не се користат кај малолетни;
• ако сте бремени или доите (повеќе во написот Заби во бременост);
• ако имате кариес, воспалени непца или пломби што се напукнати или пропуштаат: прво се лекуваат тие;
• ако забите ви се многу осетливи или сте алергични на некоја од состојките на гелот.

Колку трае ефектот од белењето?

Белењето не е трајно. Според NHS, ако ги следите советите на стоматологот, ефектот може да трае околу три години. Oral Health Foundation наведува дека резултатите може да траат неколку години, но тоа е различно кај секого. Долгорочните податоци се ограничени: студиите во прегледот на Cochrane траеле најмногу шест месеци.

Пушењето, кафето, чајот и црвеното вино ја враќаат старата боја побрзо. Што помага:

• Ограничете ги кафето, чајот, црвеното вино и тутунот.
• Четкајте ги забите двапати на ден со паста со флуор; видете како правилно да ги четкате забите.
• Доаѓајте на редовни контроли и професионално чистење на забен камен.
• Чувајте ги фолиите и прашајте го стоматологот кога и колку да ги користите за освежување.
• Не освежувајте ја бојата сами со посилни производи купени преку интернет.

Кога да се обратите кај стоматолог

Закажете преглед:

• Пред каков било третман за белење. Прегледот покажува дали забите и непцата се здрави и што е причината за пребојувањето. Во ЕУ тој е задолжителен пред првата употреба на професионален гел.
• Ако потемнел само еден заб, особено по удар. Причината може да е во нервот, па забот треба да се провери. Ако има лекуван канал, понекогаш може да се избели одвнатре (внатрешно белење), со редок ризик од разградување на забот кај вратот (ресорпција). Повеќе за лекувањето на каналите.
• Ако осетливоста или иритацијата на непцата ви пречи или не поминува откако ќе го прекинете белењето.
• Ако имате видливи пломби, навлаки или фасети на предните заби, за да испланирате дали ќе треба да се заменат. Корисни се страницата за белите пломби и бондингот и написот Фасети, бондинг или коронки: како да изберете?
• Ако забите се сиви или дамките не реагираат на белење. Зависно од причината, може да се разгледаат микроабразија (отстранување на многу тенок слој од емајлот) за плитки дамки, бондинг, фасети (ламинати) или навлаки. Навлаките, а често и фасетите, бараат неповратно брусење на дел од забот.

Како изгледа белењето на заби чекор по чекор, прочитајте на страницата Белење на заби.

Чести прашања за белењето на заби

Ако размислувате за белење на заби, почнете со преглед: закажете термин и заедно ќе видиме дали белењето е вистинскиот избор за вас.