A është i dëmshëm zbardhimi i dhëmbëve? Çfarë funksionon dhe sa zgjat efekti?

Jo çdo mjet për zbardhimin e dhëmbëve funksionon. Pastat „zbardhuese“ kryesisht heqin njollat sipërfaqësore, shiritat që shiten lirisht në BE përmbajnë shumë pak peroksid, ndërsa për mjetet shtëpiake nuk ka prova. Ngjyrën natyrale e ndryshon xheli me peroksid, që përdoret pas kontrollit te dentisti, në ordinancë ose në shtëpi me shina të punuara sipas masës. Më poshtë shpjegojmë edhe a është i dëmshëm zbardhimi i dhëmbëve dhe sa zgjat efekti.

Pse zverdhen dhëmbët?

Njollat mund të jenë mbi sipërfaqen e dhëmbit ose brenda tij:

• Njollat e jashtme. Ndodhen në sipërfaqen e dhëmbit dhe i lënë kafeja, çaji, vera e kuqe, kola, frutat me ngjyrë të errët dhe duhani. Shpesh hiqen me pastrimin profesional të gurëve të dhëmbëve dhe polirimin, pa qenë nevoja për zbardhim.
• Njollat e brendshme. Ndodhen në smalt ose në dentinën poshtë tij. Shkak i shpeshtë është mosha: me kalimin e viteve smalti hollohet dhe bëhet më i tejdukshëm, ndaj dentina e verdhemë duket më shumë.
• Shkaqe të tjera të ngjyrimit të brendshëm. Disa antibiotikë (tetraciklinat) ose fluori i tepërt (fluoroza) në periudhën kur dhëmbët janë në zhvillim, si edhe një goditje në dhëmb, pas së cilës nervi (pulpa) mund të pësojë gjakderdhje ose të vdesë.

Zbardhimi vepron mbi njollat e brendshme, por jo njësoj te të gjithë. Dhëmbët e verdhë zakonisht i përgjigjen mirë zbardhimit, ata me ngjyrë kafe pak më dobët, kurse dhëmbët gri dhe ata që kanë ndryshuar ngjyrë nga barnat ose pas një goditjeje mund të çelen vetëm pjesërisht, pas një trajtimi më të gjatë, ose të mos çelen fare. Njollat e bardha zakonisht i përgjigjen më dobët se ato kafe. Prandaj nuanca e saktë nuk mund të premtohet paraprakisht.

Si vepron xheli për zbardhimin e dhëmbëve

Xheli zbardhues përmban peroksid hidrogjeni ose peroksid karbamidi, i cili zbërthehet dhe çliron peroksid hidrogjeni. Ky depërton në smalt e në dentinë dhe zbërthen molekulat ngjyruese. Dhëmbi nuk limohet dhe prej tij nuk hiqet asnjë ind.

Zbardhimi ndryshon vetëm ngjyrën e dhëmbëve natyralë. Mbushjet, kurorat (kapsollat), fasetat dhe protezat e ruajnë ngjyrën që kanë. Nëse i keni në dhëmbët e përparmë, pas zbardhimit ato mund të dallohen për nga ngjyra.

Cilat metoda për zbardhimin e dhëmbëve funksionojnë dhe cilat jo

Zbardhimi në ordinancë

Dentisti i mbron mishrat me një barrierë të veçantë dhe mbi dhëmbë vendos xhelin, që ndonjëherë ndriçohet edhe me dritë ose me laser (i ashtuquajturi zbardhim i dhëmbëve me laser). Sipas shërbimit shëndetësor britanik NHS, zakonisht bëhet në një vizitë prej një deri në dy orësh.

Zbardhimi i dhëmbëve në shtëpi me shina nga dentisti

Punohen shina të holla sipas masës së dhëmbëve tuaj. Në to vendosni xhelin dhe i mbani sipas udhëzimit, zakonisht nga një deri në gjashtë javë. Sipas rregullave të BE-së, vendosjen e parë në çdo cikël e bën dentisti, ose ajo bëhet nën mbikëqyrjen e tij të drejtpërdrejtë.

Të dyja qasjet mund edhe të kombinohen. Rishikimi i Cochrane i vitit 2018 (71 studime, 3.780 të rritur) tregoi se zbardhimi në shtëpi me xhel i çel dhëmbët më shumë se placebo. Megjithatë, provat kanë besueshmëri të ulët deri në shumë të ulët dhe asnjë produkt, përqendrim apo regjim nuk doli qartë më efektiv se të tjerët.

Shiritat dhe xhelet zbardhuese që shiten lirisht

Sipas rregullave të BE-së, siç i interpreton Këshilli i Dentistëve Evropianë, produktet që shiten lirisht nuk mund të përmbajnë më shumë se 0,1% peroksid hidrogjeni. Xhelet me më shumë se 0,1% e deri në 6% u shiten vetëm dentistëve, ndërsa ato mbi 6% nuk lejohen për zbardhim estetik.

Pastat zbardhuese, qymyri aktiv dhe mjetet shtëpiake

Pastat zbardhuese përmbajnë kryesisht grimca të imëta gërryese, që me fërkim heqin njollat sipërfaqësore. Dhëmbët mund të duken më të pastër, por ngjyra natyrale nuk ndryshon.

Mjetet shtëpiake të njohura shpesh paraqiten si zbardhim „natyral“. Megjithatë, sipas Shoqatës Dentare Amerikane (ADA), nuk ka prova se i zbardhin dhëmbët, kurse disa mund të dëmtojnë:

• Qymyr aktiv: nuk ka prova se e ndryshon ngjyrën, ndërsa në studime u tregua mjaftueshëm gërryes për ta konsumuar smaltin.
• Sodë buke me luleshtrydhe: në një studim nuk dha zbardhim të matshëm.
• Shpëlarje e gojës me vaj: nuk tregoi efekt zbardhues.

Sallonet e bukurisë dhe kompletet nga interneti

NHS paralajmëron se zbardhimi në sallone bukurie dhe produktet nga shitës të paverifikuar nuk funksionojnë aq mirë dhe mund t’i dëmtojnë dhëmbët dhe mishrat. Fondacioni britanik Oral Health Foundation përmend edhe raste dëmtimesh të përhershme pas trajtimeve të tilla.

A është i dëmshëm zbardhimi i dhëmbëve?

Kur zbardhimin e udhëheq dentisti pas kontrollit dhe xheli përdoret sipas udhëzimit, studimet më së shpeshti tregojnë efekte anësore të lehta dhe të përkohshme, edhe pse provat nuk janë shumë të sigurta:

• Ndjeshmëria e dhëmbëve ndaj të ftohtit ose të ëmblave. Ky është efekti anësor më i shpeshtë: deri në rreth dy të tretat e njerëzve që i zbardhin dhëmbët me shina kanë ndjeshmëri të përkohshme, nga e lehtë deri në mesatare. Mund të fillojë që në ditët e para dhe zakonisht kalon disa ditë pas përfundimit të zbardhimit.
• Acarimi i mishrave, si djegie ose njolla të bardha, nëse xheli prek mishrat. Zakonisht kalon.
• Ndryshime në smalt. Zbardhimi mund ta ndryshojë ashpërsinë e sipërfaqes së smaltit, ndërsa kompoziti dhe qeramika për një kohë mund të lidhen më dobët me dhëmbin. Prandaj mbushjet e reja estetike ose bondingu bëhen më vonë.

Më shumë nuk do të thotë më mirë. Xheli me përqendrim më të lartë shkakton më shpesh ndjeshmëri, por nuk jep domosdoshmërisht dhëmbë më të bardhë. Përdoreni xhelin aq sa jua ka rekomanduar dentisti: përdorimi i tepërt mund ta dëmtojë smaltin dhe mishrat.

Sipas një rishikimi sistematik të vitit 2022, që e citon ADA, produktet zbardhuese me peroksid hidrogjeni nuk duket se shkaktojnë kancer në mukozën e gojës.

Kur është më mirë të prisni

• nëse jeni nën 18 vjeç: në BE xhelet profesionale zbardhuese nuk përdoren te të miturit;
• nëse jeni shtatzënë ose ushqeni fëmijën me gji (më shumë në artikullin Dhëmbët gjatë shtatzënisë);
• nëse keni karies, mishra të përflakur ose mbushje të plasaritura apo që nuk mbyllin mirë: këto trajtohen së pari;
• nëse dhëmbët ju janë shumë të ndjeshëm ose keni alergji ndaj ndonjë përbërësi të xhelit.

Sa zgjat efekti i zbardhimit të dhëmbëve?

Zbardhimi nuk është i përhershëm. Sipas NHS-it, nëse ndiqni këshillat e dentistit, efekti mund të zgjasë rreth tre vjet. Oral Health Foundation shkruan se rezultati mund të zgjasë disa vite, por kjo ndryshon nga personi në person. Të dhënat afatgjata janë të kufizuara: studimet në rishikimin e Cochrane zgjatën më së shumti gjashtë muaj.

Pirja e duhanit, kafeja, çaji dhe vera e kuqe e kthejnë ngjyrën e vjetër më shpejt. Ja çfarë ndihmon:

• Kufizoni kafenë, çajin, verën e kuqe dhe duhanin.
• Lajini dhëmbët dy herë në ditë me pastë dhëmbësh me fluor; shihni si t’i lani dhëmbët saktë.
• Ejani rregullisht në kontroll dhe në pastrim profesional të dhëmbëve.
• Ruajini shinat dhe pyeteni dentistin kur dhe sa t’i përdorni për rifreskim.
• Mos e rifreskoni ngjyrën vetë me produkte më të forta të blera në internet.

Kur duhet të shkoni te dentisti

Caktoni një termin për kontroll:

• Para çdo trajtimi zbardhues. Kontrolli tregon nëse dhëmbët dhe mishrat janë të shëndetshëm dhe cili është shkaku i ndryshimit të ngjyrës. Në BE ai është i detyrueshëm para përdorimit të parë të një xheli profesional.
• Nëse është errësuar vetëm një dhëmb, sidomos pas një goditjeje. Shkaku mund të jetë te nervi, prandaj dhëmbi duhet kontrolluar. Nëse kanali i tij është trajtuar, ndonjëherë mund të zbardhet nga brenda (zbardhim i brendshëm), me një rrezik të rrallë që dhëmbi të shpërbëhet te qafa (resorbim). Më shumë për trajtimin e kanalit të dhëmbit.
• Nëse ndjeshmëria ose acarimi i mishrave ju shqetëson ose nuk kalon pasi ta ndërprisni zbardhimin.
• Nëse keni mbushje, kurora ose faseta të dukshme në dhëmbët e përparmë, për të planifikuar nëse do të duhet të zëvendësohen. Lexoni edhe faqen për mbushjet estetike dhe bondingun, si dhe artikullin Faseta, bonding apo kurora: cilën zgjidhje të zgjidhni?
• Nëse dhëmbët janë gri ose njollat nuk i përgjigjen zbardhimit. Në varësi të shkakut, mund të shqyrtohen mikroabrazioni (heqja e një shtrese shumë të hollë smalti) për njollat e cekëta, bondingu, fasetat dentare ose kurorat. Kurorat, dhe shpesh edhe fasetat, kërkojnë limimin e pakthyeshëm të një pjese të dhëmbit.

Se si bëhet zbardhimi i dhëmbëve hap pas hapi, mund ta lexoni në faqen Zbardhimi profesional i dhëmbëve.

Pyetje të shpeshta për zbardhimin e dhëmbëve

Nëse po mendoni t’i zbardhni dhëmbët, filloni me një kontroll: rezervoni një termin dhe do të shohim së bashku nëse zbardhimi është zgjidhja e duhur për ju.