Dhëmbët e qumështit te fëmijët: vizita e parë te dentisti dhe kujdesi i përditshëm

Dhëmbët e qumështit te fëmijët mbrohen me tri zakone: larja dy herë në ditë me pastë me fluor që nga dhëmbi i parë, ëmbëlsirat sa më rrallë dhe kontrollet e rregullta te dentisti që nga viti i parë. Kariesi (prishja e dhëmbit) te dhëmbët e qumështit shpesh nuk dhemb në fillim, ndaj kontrolli i hershëm ndihmon të zbulohet në kohë.

Ky udhëzues i përgjithshëm nuk e zëvendëson vlerësimin e dentistit.

Kur dalin dhëmbët e qumështit?

Foshnjat lindin me të 20 dhëmbët e qumështit, të fshehur në nofulla. Sipas NHS-it, te shumica e foshnjave dhëmbi i parë del rreth muajit të gjashtë. Te disa del para muajit të katërt, te të tjerët pas vitit të parë. Shpesh dhëmbët e poshtëm dalin para atyre të sipërm.

Rendi i përafërt:

Shumica e fëmijëve i kanë të gjithë dhëmbët e qumështit deri në 2–3 vjeç.

Dalja e dhëmbëve: çfarë mund të ndihmojë

Kur del dhëmbi, mishi i dhëmbëve mund të përskuqet e të dhembë. Fëmija mund të nxjerrë më shumë jargë, të kafshojë gjithçka që kap, të ketë një faqe të kuqe ose skuqje në fytyrë dhe të flejë më keq. Disa dhëmbë dalin pa asnjë shqetësim.

Sipas këshillave të NHS-it, mund të ndihmojnë:

• unazat ose lodrat për kafshim; disa mund të ftohen në frigorifer, por kurrë në ngrirës;
• masazhi i lehtë i mishrave me gisht të pastër, përqafimet dhe loja;
• copa frutash e perimesh të pagatuara, për foshnjat mbi gjashtë muajsh që kanë nisur ushqimin plotësues, gjithmonë nën mbikëqyrjen tuaj;
• shurupi pa sheqer kundër dhimbjeve: paracetamol nga mosha 2 muajsh ose ibuprofen nga mosha 3 muajsh, saktësisht sipas udhëzimit.

Unazën mos ia lidhni kurrë rreth qafës, sepse mund ta mbysë. Fëmijëve nën 16 vjeç mos u jepni aspirinë.

Nuk ka prova të mjaftueshme se xhelet për daljen e dhëmbëve ndihmojnë, ndërsa xhelet e zakonshme kundër dhimbjeve në gojë nuk janë për fëmijë. Preparatet homeopatike nuk rekomandohen.

Dalja e dhëmbëve mund ta rrisë pak temperaturën, nën 38 °C, por nuk ka prova se shkakton diarre. Nëse fëmija ka 38 °C ose më shumë, diarre ose shenja të tjera që ju shqetësojnë, telefononi pediatrin.

Vizita e parë e fëmijës te dentisti: kur dhe si zhvillohet

NHS-i dhe Shoqata Dentare Amerikane (ADA) këshillojnë vizitën e parë te dentisti kur t’i dalin fëmijës dhëmbët e parë, jo më vonë se ditëlindja e parë. Mos prisni t’i dhembë dhëmbi: kontrolli i hershëm shërben për parandalim.

Vizita e parë është kryesisht njohje. Fëmija zakonisht ulet në prehrin tuaj, ndërsa dentisti kontrollon nëse dhëmbët, mishrat, nofullat dhe kafshimi po zhvillohen siç duhet. Nëse ka pllakë, mund ta pastrojë butësisht.

Një pjesë e madhe e vizitës është bisedë: si t’i lani dhëmbët, sa pastë të vendosni, çfarë ha e pi fëmija dhe nëse përdor thithkë (cuclë) apo thith gishtin.

Kontrollin mund ta bëjë dentisti i fëmijës (stomatologu i zgjedhur) ose një dentist për fëmijë (pedodont). Sa shpesh të vini më pas, do t’jua këshillojë dentisti.

Si ta përgatitni fëmijën për vizitën

• Zgjidhni një termin kur fëmija është i pushuar e në humor të mirë, jo në orën e gjumit.
• Para vizitës jepini një vakt të lehtë dhe lajini dhëmbët.
• Në shtëpi bëni lojën „hape gojën si luani“.
• Për vizitën flisni qetë dhe pozitivisht. Nëse fëmija qan ose nuk rri rehat, kjo është normale para diçkaje të re.

Dhëmbët e qumështit: si t’i lani saktë

Para se të dalë dhëmbi i parë, pas ushqyerjes fshijini lehtë mishrat me garzë a pecetë të pastër, të lagur. Sapo të dalë ai, filloni larjen me furçë. Këto janë këshillat e NHS-it sipas moshës:

• Lajini dhëmbët dy herë në ditë, rreth dy minuta. Larja e mbrëmjes le të jetë gjëja e fundit para gjumit.
• Furçë dhëmbësh për fëmijë: e vogël, me qime të buta, e përshtatshme për moshën.
• Deri në 3 vjeç: vetëm një shtresë e hollë paste, sa një kokërr orizi, me të paktën 1000 ppm fluor. Dhëmbët ia lan prindi.
• Nga 3 deri në 6 vjeç: pastë sa një kokërr bizele, me 1350–1500 ppm fluor (fëmija pa karies mund të përdorë edhe pastë më të dobët për fëmijë, me të paktën 1000 ppm). Fëmija i lan vetë, ndërsa ju e ndihmoni dhe e mbikëqyrni.
• Nga 7 vjeç: pastë me 1350–1500 ppm fluor. Shumica e fëmijëve lajnë vetë, por kontrollojini.
• Pas larjes fëmija le ta pështyjë pastën, pa e shpëlarë gojën, sepse shpëlarja e dobëson veprimin e fluorit.

Sasia e fluorit (ppm) shënohet në paketim. Sasia e pastës ka rëndësi, sepse fluori i tepërt në fëmijëri mund të lërë njolla të bardha në dhëmbët e përhershëm (Cleveland Clinic). Prandaj mateni pastën, por mos e shmangni: fluori është mbrojtje e rëndësishme nga kariesi.

Kur dhëmbët fillojnë të prekin njëri-tjetrin, pastroni mes tyre me fill dentar (peri dentar). Teknikën e shpjegojmë në udhëzuesin si t’i lani dhëmbët saktë.

Si parandalohet kariesi te fëmijët

Për kariesin ka rëndësi jo vetëm sa gjëra të ëmbla ha e pi fëmija, por edhe sa shpesh. Udhëzuesi britanik për parandalim Delivering better oral health i këshillon prindërit kështu:

• Në biberon vendosni vetëm qumësht gjiri, qumësht formule ose ujë të zier e të ftohur.
• Nga muaji i gjashtë mësojeni fëmijën të pijë nga gota e hapur, pa kapak me valvul.
• Pas vitit të parë hiqjani gradualisht biberonin.
• Mos u shtoni sheqer ushqimeve dhe pijeve të foshnjës dhe të fëmijës së vogël.
• Ushqimet dhe pijet e ëmbla jepjani sa më rrallë dhe në sasi të vogla. Shmangini para gjumit, sepse natën ka më pak pështymë që i mbron dhëmbët.
• Kur është e mundur, kërkoni barna pa sheqer.

Llaku me fluor dhe mbyllja e fisurave

Dentisti mund të rekomandojë llak me fluor, që i mbron dhëmbët nga kariesi. Sipas NHS-it, nga mosha 3 vjeç lyhet të paktën dy herë në vit, ndërsa te më të vegjlit sipas vlerësimit të dentistit.

Me mbylljen e fisurave (silantët), mbi sipërfaqet e përtypjes të dhëmbëve të pasmë të përhershëm vendoset një shtresë e hollë mbrojtëse. Ajo i mbyll brazdat (fisurat), ku ushqimi mbetet lehtë. Bëhet kur dalin dhëmballët e para të përhershme (dhëmballët e gjashta), rreth 6–7 vjeç, dhe sërish për dhëmballët e tjera, mes 11 dhe 14 vjeç. Sipas NHS-it, shtresa zgjat deri në katër vjet.

A duhet të mbushen dhe të trajtohen dhëmbët e qumështit?

Po. Dhëmbët e qumështit janë të përkohshëm, por kanë rol të rëndësishëm. Me ta fëmija përtyp, mëson të flasë qartë dhe buzëqesh pa ndrojtje. Ata ua ruajnë vendin dhëmbëve të përhershëm, që fillojnë të dalin rreth 6 vjeç, kur nis ndërrimi i dhëmbëve të qumështit. Sipas ADA-s, dhëmbët e qumështit të humbur nga kariesi mund ta rrezikojnë shëndetin e dhëmbëve të përhershëm.

Kariesi është më i shpeshtë te fëmijët dhe në fillim shpesh nuk dhemb. Sipas Cleveland Clinic, shenjat e para janë njolla të bardha, si shkumës, në smalt. Në këtë fazë, fluori dhe higjiena më e kujdesshme ndonjëherë mund ta ndalin.

Më vonë njollat errësohen dhe shfaqet një vrimë. Kur kariesi arrin te nervi, mund të shfaqet dhimbje dhe, nëse nuk trajtohet, edhe infeksion (absces).

Trajtimi i një dhëmbi qumështi të prishur varet nga sa është dëmtuar: fluor dhe kontrolle më të shpeshta, mbushje, trajtim i nervit ose, në rastet më të rënda, heqje e dhëmbit. Dentisti do t’jua shpjegojë mundësitë, përparësitë dhe kufizimet e tyre para se të vendosni.

Kur ta çoni fëmijën te dentisti më herët

Mos e prisni kontrollin e rregullt nëse vëreni:

• njolla të bardha si shkumës pranë mishit të dhëmbëve, ose pika kafe a të zeza në dhëmbë;
• një vrimë në dhëmb, ose dhimbje kur fëmija ha ose pi diçka të nxehtë a të ftohtë;
• gjakderdhje të mishrave ose erë të keqe nga goja që nuk kalon;
• një dhëmb që është bërë gri ose i errët pas një goditjeje.

Ënjtja e fytyrës ose temperatura me dhimbje dhëmbi mund të tregojnë infeksion, prandaj fëmijën duhet ta shohë dentisti po atë ditë. Nëse ënjtja shtrihet drejt syrit ose qafës, ose fëmija merr frymë apo gëlltit me vështirësi, në Maqedoninë e Veriut telefononi ndihmën e shpejtë (194) ose numrin evropian 112, ose shkoni menjëherë në spital.

Çfarë të bëni deri te vizita, lexoni në artikullin për dhimbjen e dhëmbit, ndërsa për një dhëmb të goditur ose të dalë nga vendi, te pyetjet e shpeshta.

Për fëmijë nën 14 vjeç mos dërgoni kërkesë për termin përmes faqes. Na telefononi dhe do t’ju tregojmë nëse dhe kur mund ta pranojmë fëmijën.

Mos i harroni as dhëmbët tuaj. Nëse ka kohë që s’keni qenë në kontroll, kontrolli dentar dhe pastrimi i gurëve janë një fillim i mirë.

Pyetje të shpeshta për dhëmbët e qumështit

Për kontrollin tuaj rezervoni termin ose na telefononi në +389 78 218 457.