Содржина
- Што може да направи една протеза за заби
- Дали протезата е вистинското решение за вас?
- Како се изработува протеза: чекор по чекор
- Дали изработката на протеза боли?
- Навикнување и нега на протезата
- Ризици, ограничувања и алтернативи
- Протези за заби: цена и што влијае на неа
- Зошто протеза кај Д-р Милановски
- Најчести прашања за протезите
Што може да направи една протеза за заби
Протезата за заби се изработува по мерка, според отпечаток од вашата уста, и можете сами да ја вадите за чистење. Многумина ја викаат забна протеза или „вештачки заби“. Може да биде горна или долна, со основа од акрилат, метал или флексибилна пластика.
Протезата може:
- да ви помогне полесно да џвакате и појасно да зборувате
- да ги поддржи усните и образите, за лицето да не изгледа вовлечено
- да ги пополни празнините што се гледаат при насмевка
Протезата ги заменува забите, но не функционира исто како природните. Бара време за навикнување, а бидејќи устата со годините се менува, повремено треба да се прилагоди или да се замени.
Дали протезата е вистинското решение за вас?
Протезата често е добар избор ако ви недостасуваат сите заби во вилицата или повеќе заби на различни места, ако треба да се вадат заби, а не сакате да останете без заби, или ако мост и импланти не се погодни за вас.
Понекогаш е подобро да се почека или да се внимава повеќе:
- Свежо извадени заби. За класична тотална протеза често се чека неколку месеци непцата да заздрават. Во меѓувреме може да се носи имедијатна протеза.
- Нелекувани заби и непца. Кариесот и болестите на непцата се лекуваат пред изработката.
- Пушење. Ги загрозува непцата и забите на кои се држи парцијалната протеза.
- Дијабетес, кортикостероиди или ослабен имунитет. Го зголемуваат ризикот од габична инфекција под протезата.
- Сува уста. Без доволно плунка протезата полошо се држи.
- Алергија на метали. Скелетните протези обично се од кобалт-хром, па кажете ни ако сте алергични на некој метал.
- Лекови за коски. Ако примате или сте примале бисфосфонати, деносумаб или сличен лек, кажете ни. Кај луѓето што ги примаат, протеза што жули е познат фактор на ризик за ретко, но сериозно оштетување на вилицата (остеонекроза). Јавете се ако рана под протезата не заздравува.
Протезата можеби нема да го даде токму резултатот што го очекувате, а често постојат и други можности. Затоа одлуката ја носиме заедно, по преглед.
Кој вид протеза може да ви одговара?
| Вид | Што е | Што е добро да знаете |
|---|---|---|
| Тотална | Ги заменува сите заби во една вилица | Се држи со прилегнување и вшмукување; навечер обично се вади |
| Имедијатна | Се става истиот ден кога се вадат забите | По зараснувањето бара подлагање или нова протеза |
| Акрилатна парцијална | Пластична основа со заби и мали метални кукички (кламери) | Најчест вид, обично поевтина, но може да делува гломазно |
| Скелетна (скелетирана) | Тенка рамка од кобалт-хром, со заби | Поцврста и потенка; бара цврсти преостанати заби |
| Флексибилна („силиконска“) | Мека пластика без метални кукички | Помалку се гледа и помалку влијае на говорот |
| На импланти | Се закачува („клика“) на импланти | Постабилна, без лепак, но бара хируршки зафат |
Како се изработува протеза: чекор по чекор
- Преглед и план. Се прегледуваат вилиците, непцата и преостанатите заби, по потреба и со рендгенска снимка, и се разговара за можностите.
- Подготовка. Се лекуваат кариесот и непцата, а забите без добра прогноза понекогаш се вадат.
- Отпечатоци. Се земаат со мека маса, често во два чекора.
- Загриз и избор на заби. Восочни шаблони бележат како се затвораат вилиците. Се избираат големината, обликот и бојата на забите.
- Лабораторија. Забниот техничар ја изработува протезата, обично за неколку недели.
- Предавање. Се проверува прилегнувањето, се ослободуваат местата што притискаат и се дотерува загризот.
- Контроли. Во првите недели обично се потребни неколку дотерувања.
Вкупно, обично се потребни неколку посети во текот на неколку недели, а по свежо вадење заби и неколку месеци зараснување пред класичната протеза.
Имедијатна протеза: заби истиот ден
Отпечатоците се земаат пред вадењето, а протезата се става веднаш по него, па не останувате без заби. Додека непцата и коската заздравуваат, таа се олабавува. Затоа обично по неколку месеци до една година е потребно подлагање (нов слој од внатрешната страна) или нова протеза. Ако живеете во странство, планирајте ги и овие посети (пациенти од странство).
Дали изработката на протеза боли?
Ако пред протезата треба да се извади заб, тоа се прави под локална анестезија. Ако се плашите од стоматолог, кажете ни уште при закажувањето: пред секој чекор ќе ви објасниме што следува. Прочитајте како изгледа првата посета.
Во првите денови се чести блага иритација, болни точки и зголемено лачење плунка. Болните места се ослободуваат на контролите. Протеза што боли или жули не треба да се трпи: јавете се за проверка.
Навикнување и нега на протезата
Навикнувањето обично трае неколку недели, понекогаш и подолго. На почетокот протезата може да делува гломазна или лабава, а говорот малку поинаков, додека образите и јазикот не се навикнат. Вежбајте да ја ставате и вадите.
Јадете мека храна на мали парчиња и џвакајте полека на двете страни. Отпрвин избегнувајте леплива и тврда храна и гума за џвакање, а потоа постепено вратете се на вообичаената исхрана.
- Секој ден четкајте ја протезата со мека четка и благ сапун или средство за протези, а не со обична паста, која може да ја изгребе.
- Чистете ја над лавор со вода, за да не се скрши ако падне.
- Не користете врела вода ниту белило: протезата може да се деформира или оштети.
- Навечер извадете ја и чувајте ја во вода или раствор, освен ако стоматологот не ви препорача поинаку.
- Наутро и навечер четкајте ги непцата, јазикот и преостанатите заби, а за забите користете паста со флуор.
- Ако користите лепак, ставајте малку, отстранувајте го секој ден и избегнувајте лепаци со цинк.
Лепакот не ја поправа протезата што не прилегнува. Јавете се ако протезата се лизга, тропа при зборување, боли или се скршила (донесете ги сите делови), или ако непцата се црвени и крварат. И без сопствени заби потребни се редовни прегледи. За преостанатите заби корисни се совети за правилно четкање.
Ризици, ограничувања и алтернативи
- Протетски стоматитис: габично воспаление под протезата. Чест е (во студиите кај 15 до над 70 % од луѓето со протеза) и е поврзан со слаба хигиена, носење преку ноќ и лошо прилегнување. Се лекува со подобро чистење и, по потреба, лек против габички. Не е заразен.
- Олабавување: коската и непцата со годините се намалуваат. Лабава протеза може да предизвика рани и побрзо губење коска.
- Преостанатите заби: ако не се чистат добро, околу протезата се задржува плака што води до кариес и болести на непцата. Тоа не е неизбежно: во преглед на 46 студии, околу 95 % од парцијалните протези биле во употреба по пет години, со малку промени на непцата.
- Поместување при зборување или џвакање, кршење ако падне и ризик од задавување ако се спие со неа.
Алтернативи
| Решение | Се вади? | Што е добро да знаете |
|---|---|---|
| Протеза | Да | Без хирургија, но бара навикнување и подлагање |
| Мост | Не | Се прицврстува на соседните заби; најчесто за еден до три заба по ред |
| Импланти | Не, освен протезата на импланти | Хируршки зафат, месеци зараснување и обично повисока цена |
Кај долна тотална протеза што не држи добро, протеза закачена на импланти често дава поголема стабилност.
Протези за заби: цена и што влијае на неа
Цената на мобилната протеза зависи од:
- видот и материјалот: акрилатните обично се поевтини, скелетните чинат повеќе, а решенијата со импланти се поскапи од класичните
- бројот на заби и од тоа дали се работи за една или за двете вилици
- подготвителното лекување: вадење заби, пломби, канали или непца
- бројот на посети и лабораториската работа
- одржувањето: подлагање на секои една до две години или по потреба, поправки и, со време, нова протеза
Точна цена добивате по преглед, во писмен план. Повеќе во ценовникот.
Зошто протеза кај Д-р Милановски
Прво проверуваме што може да се спаси. „Save the tooth“ (да се спаси забот) е мотото на ординацијата. Пред да се одлучиме за протеза, проверуваме кои заби може да се зачуваат со пломба, лекување на канали или со колче и коронка (навлака). Неколку зачувани заби или корени може да ја стабилизираат протезата и да помогнат да се зачува коската. Повеќе во статијата Да се спаси забот.
Објаснување пред одлука. Ги објаснуваме можностите, предностите и ограничувањата, а пред почетокот добивате писмен план.
Фондот за здравствено осигурување (ФЗО). Ординацијата има договор со Фондот за примарна стоматолошка заштита, па осигурениците можат да го изберат д-р Кирил Милановски за свој избран стоматолог.
Најчести прашања за протезите
Колку чини протеза за заби?
Зависи од видот (акрилатна, скелетна, флексибилна или на импланти), од бројот на заби и од лекувањето пред тоа. Точна цена добивате по преглед, во писмен план.
Колку чини тотална протеза?
Зависи дали е за една или за двете вилици, дали е класична или имедијатна и дали претходно се вадат заби. Кај имедијатна протеза сметајте и на подоцнежно подлагање.
Што е подобро: протеза или импланти?
Нема еден одговор за сите. Имплантите даваат цврста поддршка, но бараат хируршки зафат, доволно коска и месеци зараснување. Протезата не бара хирургија, но бара навикнување. Средно решение е протеза на импланти: се закачува на нив и се вади за чистење. Постои и трајно прицврстена варијанта, која ја вади само стоматологот. Дали е можно кај вас зависи од коската и од општото здравје.
Што е силиконска протеза?
Така многумина ја викаат флексибилната парцијална протеза од мека пластика, најчесто најлон, без метални кукички. Помалку се гледа, но не е погодна за секого.
Дали треба да спијам со протезата?
Обично не. Навечер извадете ја, за да се одморат непцата: спиењето со протеза го зголемува ризикот од инфекција и задавување. Исклучок се првите денови по вадење заби, ако стоматологот препорача поинаку.
Колку години трае една протеза?
Со добра нега протезата често трае 5 до 10 години, со подлагање во меѓувреме. Ако е постара од пет години, жули, се клати или ви треба лепак повеќе од еднаш на ден, време е за проверка.
Ако ви недостасуваат заби или старата протеза ви пречи, закажете преглед и заедно ќе ги разгледаме можностите.
Извори
- NHS – Dentures (false teeth)
- NHS 111 Wales – Dentures (false teeth)
- Oral Health Foundation – Dentures
- Oral Health Foundation – Denture stomatitis
- ADA MouthHealthy – Dentures
- American Dental Association – Denture care and maintenance (ACP guidelines)
- Cleveland Clinic – Dentures
- SDCEP – Oral health management of patients at risk of medication-related osteonecrosis of the jaw
- Gendreau & Loewy – Epidemiology and etiology of denture stomatitis (J Prosthodont 2011)
- Drummond et al. – Long-term periodontal health of removable partial denture wearers: systematic review and meta-analysis (J Prosthet Dent 2025)
- European Federation of Periodontology – How do smoking and vaping affect periodontal health?