Zëvendësimi i mbushjeve të vjetra të dhëmbëve: kur nevojitet dhe kur jo

Shumë mbushje dhëmbi (plomba) zgjasin shumë vite dhe çdo ndërrim i merr dhëmbit pak ind të shëndoshë. Prandaj zëvendësimi i mbushjeve të vjetra është vendim që merret pas kontrollit, sipas gjendjes së mbushjes, jo sipas vjetërsisë apo ngjyrës së saj.

Zëvendësimi i mbushjeve të vjetra: shenjat se është koha

Mbushjet më shpesh dëmtohen në dy mënyra: materiali thyhet ose në skajet e tyre shfaqet karies i ri (ADA). Dentisti zakonisht propozon zëvendësimin kur vëren:

• mbushje të thyer ose të plasaritur, ose që i ka rënë një copë;
• një hapësirë midis mbushjes dhe dhëmbit, ku ngec ushqimi;
• karies të ri poshtë mbushjes ose në skajin e saj, që ndonjëherë duket vetëm në rëntgen;
• mbushje të konsumuar, që nuk e ruan më formën e dhëmbit ose kontaktin me dhëmbin fqinj;
• plasaritje të dhëmbit rreth një mbushjeje të madhe e të vjetër.

Kur ndërrimi i mbushjes së vjetër është zgjedhje juaja

Ndonjëherë mbushja është në gjendje të mirë, por nuk ju pëlqen si duket, për shembull një mbushje e bardhë e errësuar në një dhëmb të përparmë. Atëherë ndërrimi është zgjedhje estetike, jo nevojë mjekësore. Bisedoni me dentistin për mundësitë dhe pyesni sa ind të shëndoshë do të humbnit (Oral Health Foundation). Për ndryshime më të mëdha estetike, lexoni Faseta, bonding apo kurora: cilën zgjidhje të zgjidhni?

Kur është më mirë ta lini mbushjen e vjetër

Nëse mbushja e vjetër është e padëmtuar, nuk ka hapësira në skaje dhe dhëmbi nuk ju dhemb, zakonisht mjafton të kontrollohet në vizitat e rregullta.

Gjatë çdo ndërrimi hiqet mbushja e vjetër dhe, zakonisht, bashkë me të edhe pak ind i shëndoshë. Vrima zmadhohet dhe dhëmbi dobësohet. Shpimi i panevojshëm mund ta acarojë edhe nervin e dhëmbit (Oral Health Foundation).

Kjo është në frymën e motos së ordinancës Dr. Milanovski, „Save the tooth“ (ta shpëtojmë dhëmbin): në radhë të parë vjen ruajtja e dhëmbit natyral.

Riparimi në vend të zëvendësimit të plotë

Kur është dëmtuar vetëm një pjesë e vogël e mbushjes, për shembull një skaj i thyer, ndonjëherë mjafton që ajo pjesë të plotësohet me kompozit të ri, pa e hequr gjithë mbushjen.

Sipas Federatës Botërore Dentare (FDI), provat shkencore mbështesin riparimin e mbushjeve të dëmtuara në vend të zëvendësimit, kur kjo është klinikisht e përshtatshme (FDI). Riparimi ruan më shumë ind të dhëmbit, por nuk është gjithmonë i mundur: nëse kariesi poshtë mbushjes është më i përhapur ose mbushja është liruar, nevojitet zëvendësim i plotë.

Mbushjet me amalgamë (të argjendta): a duhet të hiqen?

Amalgama është material me ngjyrë argjendi, prej merkuri (zhive) të lidhur me argjend, kallaj dhe bakër. Në të folurit e përditshëm, këto mbushje quhen edhe „plomba të zeza“.

Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA) dhe fondacioni britanik Oral Health Foundation pajtohen: një mbushje me amalgamë e padëmtuar dhe në gjendje të mirë nuk duhet hequr vetëm për shkak të merkurit. Heqja e saj rrit përkohësisht ekspozimin ndaj avujve të merkurit dhe i merr dhëmbit ind të shëndoshë (FDA).

Sipas FDA-së, nivelet e ulëta të avujve të merkurit në përgjithësi nuk janë të dëmshme për shumicën e njerëzve. Megjithatë, agjencia këshillon që disa grupe t’i shmangin mbushjet e reja me amalgamë, kur është e mundur:

• gratë shtatzëna, gratë që planifikojnë të mbeten shtatzëna dhe nënat që ushqejnë me gji;
• fëmijët, sidomos nën 6 vjeç;
• personat me sëmundje të sistemit nervor (për shembull, skleroza multiple) ose me funksion të dobësuar të veshkave;
• personat me alergji ndaj merkurit ose ndaj përbërësve të tjerë të amalgamës.

Për këto grupe, FDA rekomandon materiale pa merkur, si kompoziti ose cementi glasjonomer. Oral Health Foundation vlerëson se amalgama nuk përbën rrezik të konsiderueshëm për popullsinë në përgjithësi dhe këshillon që mbushja ekzistuese të ndërrohet vetëm kur ka alergji të konfirmuar ose nevojë të qartë klinike (Oral Health Foundation).

Në Bashkimin Evropian, nga 1 janari 2025 amalgama nuk lejohet në trajtimin dentar, përveç kur dentisti e konsideron rreptësisht të nevojshme për pacientin (Parlamenti Evropian). Rregulli vlen për mbushjet e reja dhe nuk kërkon heqjen e atyre ekzistuese. Maqedonia e Veriut nuk është anëtare e BE-së.

Me çfarë zëvendësohet mbushja e vjetër?

Zgjedhja varet nga sa ind i dhëmbit ka mbetur, ku ndodhet dhëmbi dhe sa fort kafshoni. Materialin e zgjidhni bashkë me dentistin.

Mbushja e bardhë (me kompozit) ngjitet pas dhëmbit dhe zgjidhet në një nuancë të afërt me ngjyrën e dhëmbëve tuaj. Dikur zgjaste më pak se amalgama, por materialet e sotme janë shumë më të forta dhe në shumë raste zgjasin pothuajse po aq (Oral Health Foundation). Megjithatë, te mbushjet e mëdha në dhëmbët e pasmë dhe kur rreziku për karies është i lartë, kompoziti dëmtohet më shpesh (ADA). Më shumë: Mbushje estetike të dhëmbëve dhe bonding me kompozit.

Inlay dhe onlay janë mbushje që përgatiten jashtë gojës, zakonisht në dy vizita. Përdoren kur vrima është shumë e madhe për një mbushje të zakonshme, por një kurorë dentare ende nuk nevojitet. Nëse kariesi ka arritur te nervi, së pari nevojitet trajtimi i kanalit (heqja e nervit). Në disa raste dhëmbi nuk mund të ruhet.

Si ndërrohet mbushja e dhëmbit, hap pas hapi

1. Kontrolli dhe rëntgeni. Kontrollohen mbushja dhe skajet e saj dhe, nëse nevojitet, bëhet rëntgen.
2. Anestezia lokale, nëse nevojitet. Pjesa që trajtohet mpihet, ndërsa ju mbeteni zgjuar.
3. Heqja e mbushjes së vjetër dhe e kariesit. Hiqet vetëm aq sa duhet. Te kariesi i thellë, kjo bëhet në mënyrë selektive, për ta mbrojtur nervin.
4. Përgatitja e dhëmbit. Dhëmbi mbahet i thatë dhe vendoset ngjitësi (adezivi) për mbushjen e re.
5. Mbushja e re në shtresa. Kompoziti vendoset në shtresa të holla, që ngurtësohen me dritë blu.
6. Kafshimi dhe lustrimi. Kontrollohet si takohen dhëmbët dhe mbushja lustrohet.

Një mbushje zakonisht ndërrohet në një vizitë, kurse për disa mbushje duhen disa termine. Për mbushjet e bardha, ordinanca Dr. Milanovski përdor kompozitin nanohibrid 3M ESPE Filtek Z550.

Çfarë të prisni pas ndërrimit

Mos hani derisa të kalojë mpirja, që të mos e kafshoni faqen ose gjuhën. Ndjeshmëria e lehtë ndaj të ftohtit dhe të nxehtit është e shpeshtë dhe zakonisht kalon brenda një deri në dy javësh. Mund të ndihmojë paracetamoli ose ibuprofeni, sipas udhëzimit në paketim.

Nëse mbushja ju duket e lartë kur kafshoni, na telefononi për një korrigjim të vogël. Pas një mbushjeje të thellë, nervi ndonjëherë inflamohet. Atëherë mund të nevojitet trajtim i kanalit dhe, në disa raste, edhe heqja e dhëmbit (Cleveland Clinic).

Sa kushton zëvendësimi i një mbushjeje?

Çmimi varet nga madhësia e mbushjes dhe numri i sipërfaqeve, vendi i dhëmbit, materiali, nevoja për rëntgen dhe anestezi, si dhe numri i dhëmbëve. Pas kontrollit, para se të fillojë trajtimi, merrni një plan të shkruar me mundësitë dhe çmimin. Më shumë: Çmimet.

Ordinanca ka kontratë me Fondin e Sigurimit Shëndetësor të Maqedonisë së Veriut (FSSHM). Nëse jeni të siguruar në Maqedoninë e Veriut, Dr. Kiril Milanovski mund të regjistrohet si stomatologu juaj i zgjedhur.

Sa zgjat mbushja e re dhe si ta ruani

Asnjë mbushje nuk zgjat përgjithmonë. Në një studim të cituar nga Shoqata Dentare Amerikane (ADA), rreth tetë nga dhjetë mbushje të bardha në dhëmbët e pasmë ende funksiononin pas 10 vjetësh (ADA). Sa do të zgjasë mbushja varet nga madhësia dhe vendi i saj, kafshimi dhe zakonet gjatë përtypjes, rreziku për karies dhe kujdesi për dhëmbët (Oral Health Foundation).

• Lani dhëmbët dy herë në ditë me pastë me fluor dhe pastroni edhe midis tyre.
• Ëmbëlsirat dhe pijet me sheqer lërini për vaktet, në vend që t’i merrni herë pas here gjatë gjithë ditës.
• Mos i kafshoni thonjtë apo lapsat dhe mos hapni paketime me dhëmbë.
• Nëse i shtrëngoni ose i kërcëllini dhëmbët, tregojini dentistit.
• Ejani rregullisht në kontrolle, ku problemet e vogla mund të zbulohen në kohë.

Kur duhet të shkoni te dentisti

Caktoni një termin për kontroll nëse vëreni:

• një mbushje që është thyer, është liruar ose ka rënë;
• një skaj të mprehtë ose një vrimë që e ndieni me gjuhë;
• dhimbje kur kafshoni ose ndjeshmëri ndaj të ftohtit dhe të nxehtit që nuk kalon;
• një vijë të errët ose ndryshim ngjyre rreth mbushjes.

Nëse ju ka rënë mbushja, mos përtypni në atë anë dhe caktoni një termin së shpejti. Për dhimbje dhëmbi ose mbushje të thyer, gjatë orarit të punës mund të kërkoni një termin po atë ditë, kur ka vend të lirë. Ndërkohë, lexoni çfarë të bëni kur ju dhemb dhëmbi.

Pyetje të shpeshta për zëvendësimin e mbushjeve

Nuk jeni të sigurt nëse mbushja juaj e vjetër duhet ndërruar? Rezervoni një termin për kontroll dhe së bashku do t’i shqyrtojmë mundësitë.