Doğru diş fırçalama ve diş ipi kullanımı: günlük bakım rehberi

Doğru diş fırçalama için pahalı ürünlere ihtiyacınız yok; birkaç basit alışkanlık yeterlidir. Günde iki kez florürlü diş macunuyla özenle fırçalayın ve fırçanın iyi ulaşamadığı diş aralarını günde bir kez temizleyin.

Doğru diş fırçalama: günlük rutinin özeti

Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) ve Avrupa Periodontoloji Federasyonu (EFP) önerilerine göre günlük diş bakımının temel kuralları şunlardır:

• Dişlerinizi günde iki kez, her seferinde yaklaşık iki dakika fırçalayın. Fırçalamalardan biri akşam, yatmadan hemen önce olsun.
• Yetişkinler en az 1350 ppm florür içeren bir diş macunu kullanmalıdır. Bu değer, macunun ambalajında yazılıdır.
• Fırçaladıktan sonra macunu tükürün, ama ağzınızı suyla çalkalamayın.
• Diş aralarını günde bir kez ara yüz fırçasıyla (diş arası fırçası) ya da diş ipiyle temizleyin.
• Amerikan Diş Hekimleri Birliğinin (ADA) önerdiği gibi diş fırçanızı üç ila dört ayda bir, kılları açılıp dağıldıysa daha erken değiştirin.
• Şekerli yiyecek ve içecekleri azaltın.

Diş nasıl fırçalanır? Adım adım doğru diş fırçalama tekniği

1. Küçük başlıklı fırça. Arka dişlere de ulaşabilmek için küçük başlıklı, yumuşak ya da orta sert kıllı bir diş fırçası seçin.
2. Diş etine doğru açı. Fırçayı yaklaşık 45 derecelik bir açıyla, kıllar diş eti kenarına bakacak şekilde yerleştirin. Diş plağı, yani dişlerin üzerindeki yumuşak bakteri tabakası, bu bölgede kolayca birikir.
3. Kısa ve nazik hareketler. Fırçayı bir diş genişliğinde kısa hareketlerle ileri geri oynatın. Fırçaya sert bastırmayın: plak yumuşaktır ve güç kullanmadan temizlenir.
4. Bütün yüzeyler. Tüm dişlerin dış ve iç yüzeylerini, ayrıca çiğneme yüzeylerini temizleyin. Ön dişlerin iç yüzeyleri için fırçayı dik tutun ve birkaç kez aşağı yukarı hareket ettirin.
5. Her seferinde aynı sıra. Hiçbir dişi atlamamak için hep aynı sırayı izleyin; örneğin önce üst çenede sağdan sola, sonra alt çenede. Önerilen iki dakikalık diş fırçalama süresi, ağzınızın her çeyreği için yaklaşık 30 saniye demektir.
6. Tükürün, çalkalamayın. Dişlerin üzerinde kalan florür onları korumaya devam eder; suyla çalkalamak ise bu florürü uzaklaştırır.

Bu yöntem Bass tekniği olarak bilinir. EFP’ye göre hem sağlıklı diş etleri hem de periodontitis (ilerlemiş diş eti hastalığı) için en sık önerilen tekniktir. Diş etleriniz çekilmişse diş hekiminiz size farklı bir teknik önerebilir. Fırçanın açısı ve hareketleri, ADA’nın hasta bilgilendirme sayfasında da anlatılır.

Asitli yiyecek ve içeceklerden hemen sonra diş fırçalamak zararlı mı?

Zarar verebilir. Asitli yiyecek ve içecekler, dişin sert dış tabakası olan diş minesini geçici olarak yumuşatır. Hemen ardından fırçalamak, yumuşamış mineden çok küçük parçaları aşındırıp götürebilir.

Bu nedenle meyve suyu, gazlı içecekler (şekersiz olanlar da dâhil), şarap ya da portakal, limon gibi narenciyeden sonra fırçalamak için en az bir saat bekleyin. Bu süre, İngiltere’deki ağız sağlığı vakfı Oral Health Foundation tarafından önerilmektedir.

Elektrikli diş fırçası mı, normal diş fırçası mı?

NHS’ye göre elektrikli ya da normal (manuel) diş fırçası kullanmanız fark etmez. Asıl önemli olan, dişlerin bütün yüzeylerini özenle temizlemenizdir.

Cochrane’in 2014 tarihli sistematik derlemesine (56 çalışma) göre, üç aydan uzun süren kullanımda elektrikli diş fırçası kullananlarda normal fırça kullananlara kıyasla yaklaşık %21 daha az plak ve yaklaşık %11 daha az diş eti iltihabı görülmüştür. Ancak yazarlar, bu farkın uzun vadede ne anlama geldiğinin açık olmadığını belirtiyor.

Diş macunu florürlü mü olmalı, florürsüz mü?

Florürlü. Diş macununda aranacak en önemli özellik, dişleri çürüğe karşı koruyan florürdür. NHS, yetişkinler için en az 1350 ppm florür içeren bir macun önerir.

Çürük riskiniz yüksekse diş hekiminiz daha yüksek oranda florür içeren bir diş macunu önerebilir.

Çocuklarda diş macunu ve diş fırçalama

NHS’ye göre çocuklar da ailenin kullandığı, 1350–1500 ppm florür içeren diş macununu kullanabilir. Dişlerinde çürük olmayan çocuklar florür oranı daha düşük bir çocuk diş macunu da kullanabilir; bu macunun en az 1000 ppm florür içerdiğinden emin olun.

Üç yaşına kadar fırçaya, en az 1000 ppm florür içeren macundan yalnızca pirinç tanesi kadar (çok ince bir tabaka) sürün; üç ile altı yaş arasında ise 1350–1500 ppm florür içeren macundan bezelye tanesi kadar kullanın.

En az yedi yaşına kadar çocuğunuz dişlerini fırçalarken ona yardım edin ya da başında durun; macunu yememesine de dikkat edin. Bu konuda daha fazlasını Çocuğun ilk diş muayenesi ve süt dişlerinin bakımı başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.

Diş arası temizliği: diş ipi mi, ara yüz fırçası mı?

Diş fırçası gördüğünüz yüzeyleri temizler, ancak dişlerin arasındaki dar boşluklara iyi ulaşamaz. Bu yüzden NHS ve EFP’nin önerdiği gibi bu aralıkları da günde bir kez, mümkünse fırçalamadan önce temizleyin.

Ara yüz fırçaları, yani dişlerin arasından geçirilen saplı küçük fırçalar, sığdıkları her yerde ilk tercihtir. Ara yüz fırçası kullanırken her aralık için doğru boyutu seçmek önemlidir; farklı aralıklar için çoğu zaman farklı boyutlarda fırça gerekir. Fırça aralığı sıkıca doldurmalı, ama zorlamadan girmelidir.

Diş ipi ise ara yüz fırçasının giremeyeceği kadar dar aralıklar içindir.

Cochrane’in 2019 tarihli sistematik derlemesine (35 çalışma) göre diş ipi, ara yüz fırçaları ve ağız duşları (suyu basınçla püskürterek temizleyen oral irrigatörler) fırçalamaya ek olarak kullanıldığında diş eti iltihabını azaltabilir; ara yüz fırçaları ise diş ipinden biraz daha etkili olabilir. Yine de kanıtların güvenilirliği düşük ya da çok düşüktür ve büyük ölçüde kısa süreli çalışmalara dayanır.

Diş ipi nasıl kullanılır?

1. Yaklaşık 30–45 cm diş ipi koparın ve uçlarını parmaklarınıza dolayın; iki elinizin arasında 3–4 cm gergin ip kalsın.
2. İpi iki dişin arasından, ani hareketler yapmadan, diş eti kenarına kadar dikkatlice kaydırın.
3. İpi dişlerden birinin çevresine C harfi şeklinde sarın ve nazikçe birkaç kez aşağı yukarı hareket ettirin.
4. Aynı işlemi komşu dişte tekrarlayın, sonra ipin temiz bir bölümüyle bir sonraki aralığa geçin.

Daha önce diş aralarınızı temizlemediyseniz ilk günlerde diş etleriniz kanayabilir. Bu çoğu zaman diş eti iltihabının (gingivitis) belirtisidir ve temizliği bırakmak için bir neden değildir: EFP’ye göre düzenli ve nazik temizlikle diş etleri genellikle birkaç gün içinde yatışır.

Ağız gargarası kullanmak gerekli mi?

Ağız gargarası, diş fırçalamanın ve diş arası temizliğinin yerini tutmaz, çünkü plağı temizlemez. Ek olarak kullanılabilir, ama şart değildir.

Ağız gargarası kullanıyorsanız, macundaki florürü yıkayıp götürmemesi için gargarayı fırçaladıktan hemen sonra değil, günün başka bir saatinde, örneğin öğle yemeğinden sonra kullanın. Florürlü gargaradan sonra 30 dakika boyunca bir şey yemeyin ve içmeyin.

Klorheksidinli ağız gargarasını yalnızca diş hekiminiz önerirse ve en fazla iki hafta süreyle kullanın. Bu gargara dişlerde ve dilde renklenmeye yol açabilir, tat algısını da değiştirebilir.

Diş eti kanamasının çaresi gargara değil, daha iyi bir temizliktir; kanama devam ederse muayene gerekir.

Dil, diş kaplamaları ve protezler: ek bakım

Ağız kokusundan şikâyetçiyseniz, NHS’nin önerdiği gibi günde bir kez dilinizi de bir dil temizleyiciyle (dil kazıyıcı) nazikçe temizleyin. Ağız kokusu geçmiyorsa daha güçlü bir gargara denemek yerine muayene olun.

Eğri ya da çapraşık dişlerin, dolguların ve kaplamaların (kronların) çevresinde plak daha kolay birikir. Bu bölgeleri özellikle dikkatli fırçalayın.

Takma dişlerinizi (diş protezlerinizi) her gün temizleyin ve diş hekiminiz aksini önermediyse geceleri çıkarın.

Ne zaman diş hekimine gitmelisiniz?

En özenli fırçalama bile diş taşını, yani sertleşmiş plağı temizleyemez. Diş taşı yalnızca profesyonel diş taşı temizliğiyle alınabilir. Muayenede henüz ağrıya yol açmayan sorunlar da fark edilir.

Kontrole ne sıklıkla gitmeniz gerektiği kişisel riskinize bağlıdır; size uygun aralığı diş hekiminiz önerir. EFP, en az yılda bir kez kontrol önerir.

Şu durumlarda düzenli kontrolü beklemeden muayene için randevu alın:

• diş etleriniz kanıyor, şişiyor ya da ağrıyorsa ve bu, birkaç gün düzenli ve nazik temizliğe rağmen geçmiyorsa;
• ağız kokunuz birkaç haftalık iyi bakıma rağmen geçmiyorsa;
• bir dişiniz ağrıyor ya da sallanıyorsa;
• protezinizle ilgili bir sorun varsa.

Diş etleri hakkında daha fazla bilgiyi diş eti kanaması yazımızda ve diş eti tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz. Dişiniz ağrıyorsa muayeneye kadar neler yapabileceğinizi ve çalışma saatleri içinde, boş bir randevu saati olduğunda aynı gün randevusunu nasıl talep edebileceğinizi okuyun.

Kontrol muayenesinde diş hekiminizden size uygun fırçalama tekniğini ve ara yüz fırçası boyutunu göstermesini rahatlıkla isteyebilirsiniz. Diş teli takıyorsanız ya da implantınız varsa, hangi temizlik araçlarının size uygun olduğunu da sorun.

Diş fırçalama ve diş arası temizliği hakkında sık sorulan sorular

Dişlerinizi doğru fırçalayıp fırçalamadığınızdan emin olmak istiyorsanız ya da kontrol zamanınız geldiyse randevu alabilirsiniz.